Truy cập nội dung luôn

Hành trình đưa dệt may Việt Nam gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu

Hành trình đưa dệt may Việt Nam gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu

Nhiều doanh nghiệp dệt may Việt Nam đã đổi đời, với những bước ngoặt đột phá, cùng góp phần đưa tên tuổi ngành dệt may Việt Nam vươn lên top 3 toàn cầu. Trong hành trình 20 năm phấn đấu không ngừng nghỉ, bên cạnh nỗ lực tự thân của các doanh nghiệp và định hướng chiến lược đúng đắn của Chính phủ, đã đọng lại vai trò quan trọng của Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas), người bạn đồng hành luôn sát cánh trong mọi hoạt động, để tạo dựng lên thương hiệu dệt may Việt Nam ngày càng chững chạc và đầy tự hào.

Hiệp hội Dệt may Việt Nam - tiếng nói của doanh nghiệp dệt may Việt

Dệt may Việt Nam có được thành công như ngày hôm nay, không thể không nhắc đến vai trò quan trọng của “ngôi nhà chung” Hiệp hội Dệt May Việt Nam. Được thành lập từ ngày 16/7/1999, trải qua 20 năm trưởng thành và phát triển, Hiệp hội Dệt May Việt Nam đã khẳng định được vai trò là cầu nối tin cậy giữa Đảng, Nhà nước, Chính phủ với các doanh nghiệp dệt may, xây dựng nên môi trường kinh doanh lành mạnh, năng động, tạo điều kiện cho ngành dệt may phát triển.

Lấy mục tiêu vì lợi ích hội viên làm cơ sở đa dạng hóa hoạt động và phát triển, Hiệp hội đã có nhiều hoạt động thiết thực gắn sát với thị trường trong nước và quốc tế như: Kiến nghị Nhà nước nghiên cứu giảm tỷ lệ đóng các khoản bảo hiểm, kinh phí công đoàn để không làm tăng chi phí sản xuất, giúp doanh nghiệp tồn tại, phát triển và có khả năng cạnh tranh. Hỗ trợ doanh nghiệp trong công tác xúc tiến thương mại, theo sát tình hình xuất khẩu, nhập khẩu để thông báo tới hội viên. Cùng doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn do việc áp dụng hệ thống khai báo hải quan tập trung, vấn đề ân hạn thuế cho nguyên liệu nhập khẩu sản xuất, kinh doanh. Giải quyết vấn đề thuế bảo vệ môi trường đối với túi nilon bao gói hàng may mặc xuất khẩu. Tổ chức các các hội chợ quốc tế, làm cầu nối giữa doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam với các thị trường quốc tế. Tài trợ, cung cấp cơ sở khoa học kỹ thuật, công nghệ sản xuất tiên tiến cho doanh nghiệp, đào tạo nguồn nhân lực cho ngành dệt may Việt Nam...

Nhờ đó, trong khoảng 20 năm nay trở lại đây, ngành dệt may Việt Nam đã có bước phát triển vượt bậc. Năm 2018, Việt Nam xuất khẩu 36,2 tỷ USD hàng dệt may đi các thị trường và trở thành một trong những cường quốc xuất khẩu hàng dệt may. VITAS dự báo con số này sẽ tăng lên 40 tỷ USD trong năm 2019. Việt Nam đang bám sát Ấn Độ về xuất khẩu dệt may và hiện nằm trong top 3 thế giới về xuất khẩu mặt hàng này.

Tại Công ty Cổ phần ĐT&TM TNG - một trong những doanh nghiệp may mặc hàng đầu Việt Nam dẫn đầu về năng lực sản xuất, 16 năm trở lại đây, TNG đã có bước phát triển khá mạnh, năm 2003 từ doanh nghiệp có tổng tài sản 34,7 tỷ đồng, hoạt động với 1.150 lao động, doanh thu chỉ đạt 50 tỷ đồng và lợi nhuận chỉ đạt 1,5 tỷ đồng, đóng góp cho ngân sách nhà nước thấp. Đến nay, vốn chủ sở hữu của TNG đạt hơn 929 tỷ đồng, tổng tài sản đạt hơn 3.275 tỷ đồng, sở hữu 13 nhà máy may, 02 nhà máy phụ trợ với trên 250 chuyền may có công suất đạt trên 30 triệu sản phẩm mỗi năm. Tạo ra công ăn việc làm cho 15.682 lao động, mỗi năm đóng góp cho ngân sách nhà nước hàng trăm tỷ đồng.

Có thể thấy, với sự phát triển nhanh và bền vững, ngành dệt may Việt Nam đã đóng góp rất lớn vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Điều đó cũng đã được minh chứng trong những năm gần đây, dệt may luôn là một trong những hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam khi chiếm đến 15% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Dệt may Việt Nam thời kỳ hội nhập và phát triển

Vốn đang trong thời kỳ hoàng kim, giờ đây dệt may Việt Nam còn được ví như đang đi trên đường băng chờ ngày “cất cánh”, khi Việt Nam tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), đây được coi như cú huých giúp doanh nghiệp dệt may khai phá được thị trường mới, đa dạng thêm thị trường và các sản phẩm xuất khẩu, đồng thời hàng dệt may của Việt Nam sẽ được hưởng nhiều ưu đãi từ việc giảm thuế.

Hiện nay, ở thị trường Hàn Quốc, Việt Nam chuẩn bị đuổi kịp Trung Quốc với tỷ lệ Việt Nam khoảng 34,46% và Trung Quốc khoảng 36,45%. Với tốc độ tăng trưởng đang có, khả năng trong năm nay, Việt Nam có thể vượt Trung Quốc ở thị trường Hàn Quốc.

Tuy nhiên, để có thể từng bước chiếm thị phần của các ông lớn Trung Quốc, Ấn Độ thì vẫn còn rất gian nan. Bởi hiện nay, các doanh nghiệp dệt may Việt chủ yếu tập trung vào khâu gia công, còn các khâu liên quan đến ngành công nghiệp phụ trợ (kéo sợi, dệt vải) vẫn chưa phát triển do cần vốn lớn, công nghệ máy móc hiện đại, công nhân tay nghề cao. 

Hai hiệp định trên đặt ra yêu cầu khắt khe về quy tắc xuất xứ, trong đó CPTPP quy định xuất xứ từ sợi và EVFTA quy định xuất xứ từ vải phải nhập từ các quốc gia thuộc CPTPP mới được hưởng ưu đãi thuế quan. Nếu không đáp ứng được thì không thể tận dụng được tối đa lợi thế của các hiệp định. Trong khi ở Việt Nam, số lượng các doanh nghiệp gia công hàng may mặc chiếm đến 85%, số lượng doanh nghiệp sản xuất vải, nhuộm hoàn tất mới chiếm tỷ lệ 13%, số lượng doanh nghiệp sản xuất chế biến bông, sản xuất xơ, sợi chỉ chiếm 2%. Và một thực tế nữa là 90% vải để sản xuất của Việt Nam là nhập khẩu từ Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Hàn Quốc. 80% sợi để sản xuất là nhập khẩu từ Mỹ, Tây Phi, Ấn Độ. Các quốc gia này đều không tham gia Hiệp định CPTPP. 

Vì vậy, ngành dệt may Việt Nam cần phải có bước chuyển mình với một “bệ đỡ” vững chắc. Trong đó Chính phủ hỗ trợ, tạo điều kiện về cơ chế, chính sách, còn doanh nghiệp thực hiện. Cụ thể, trước mắt cần đẩy mạnh việc nhập nguyên phụ liệu từ các nước CPTPP để hưởng ưu đãi, vì hiện CPTPP chỉ cung cấp khoảng 1,3 tỷ USD lượng sợi, vải trong tổng nhu cầu 18 tỷ USD của Việt Nam. 

Còn để dệt may phát triển bền vững và lâu dài, doanh nghiệp Việt cần tự phát triển nội tại, phải hình thành được chuỗi liên kết, phát triển ngành công nghiệp dệt và công nghiệp phụ trợ để cung cấp nguyên vật liệu cho ngành dệt may. Chính phủ, Bộ Công Thương cần có những định hướng để tạo dựng nền tảng, quy hoạch phát triển ngành công nghiệp phụ trợ gắn với bảo vệ môi trường; đào tạo đội ngũ kỹ sư ngành hoá nhuộm; thông tin, hướng dẫn về nội dung, yêu cầu cần tuân thủ của các hiệp định. Đặc biệt là những cải cách về hành chính, thống nhất từ Trung ương tới địa phương các thủ tục pháp lý cho đầu tư, thúc đẩy đầu tư, hoàn thiện khung pháp lý để đáp ứng những điều kiện về lao động, vấn đề môi trường, sở hữu trí tuệ phù hợp với chuẩn mực quốc tế và châu Âu, cũng như sẵn sàng cạnh tranh với các doanh nghiệp FDI vào Việt Nam trong lĩnh vực này. 

Công ty Cổ phần ĐT&TM TNG, doanh nghiệp may mặc hoạt động chủ yếu ở khâu gia công cho các thương hiệu nổi tiếng nước ngoài. Công ty đặt ra chiến lược phát triển đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2025 là sẽ chuyển dần từ sản xuất gia công cho các thương hiệu lớn trên thế giới sang sản xuất, phân phối, tiêu thụ bằng sản phẩm mang chính thương hiệu TNG. Và hiện nay, Công ty cũng đang cho ra các mẫu thiết kế, sản phẩm mang chính thương hiệu TNG, và đều là những sản phẩm thân thiện với môi trường, chất liệu hoàn toàn từ thiên nhiên. Đặc biệt, vừa qua, TNG đã sáng chế ra sản phẩm Bông Dowlike được Cục Bản quyền tác giả Bộ Văn hóa Thể thao và du lịch cấp chứng nhận quyền tác giả. Đây được coi là bước tiến lớn của TNG nói riêng và ngành dệt may Việt Nam nói chung trong lĩnh vực công nghiệp phụ trợ.

Vì vậy có thể thấy, ngành dệt may Việt Nam trong thời kỳ hội nhập mới với nhiều cơ hội đan xen cùng thách thức, nhưng với năng lực hiện tại cùng sự quyết tâm từ Chính phủ và doanh nghiệp, ngành dệt may Việt Nam sẽ hoàn toàn đủ lực để “cất cánh”, trở thành điểm sáng trên bản đồ kinh tế thế giới.

Ngôi nhà chung của cộng đồng doanh nghiệp dệt may

Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG gia nhập ngôi nhà chung Vitas từ năm 2000. Sau 16 năm sau cổ phần hóa, mong muốn cùng đoàn kết, hợp lực, có thêm sức mạnh kết nối tập thể với khát vọng đưa thương hiệu dệt may VN được khẳng định trên bản đồ thế giới. Với sự đồng hành của Vitas, đến nay TNG đã trở thành một trong những doanh nghiệp may mặc hàng đầu Việt Nam dẫn đầu về năng lực sản xuất. Hàng năm sản xuất trên 30 triệu sản phẩm may mặc, thị trường tiêu thụ chủ yếu là EU và Mỹ, khách hàng là những hãng thời trang nổi tiếng như Decathlon (Pháp), Haddad/Nike (Mỹ), The Children’s Place (Mỹ)… TNG đã tạo ra công ăn việc làm cho 15.682 lao động, mỗi năm đóng góp cho ngân sách nhà nước hàng trăm tỷ đồng. Quy mô doanh thu tiêu thụ năm 2019 ước đạt 4.500 tỷ đồng và lợi nhuận ước đạt 220 tỷ đồng.

Quả thực, VITAS đã trở thành cầu nối hữu hiệu, sát cánh cùng doanh nghiệp và Chính phủ trong các hoạt động xây dựng chiến lược và các chương trình phát triển cho toàn ngành, tham gia tích cực vào hoạt động các tổ chức dệt may quốc tế và khu vực. Doanh nghiệp hội viên đánh giá cao Vitas ở những hoạt động nổi bật gồm tham vấn chính sách, xúc tiến thương mại, quan hệ quốc tế, quan hệ hội viên, cung cấp thông tin và số liệu thống kê.

Khó có thể kể hết các hoạt động tham vấn chính sách chính phủ, kiến nghị sửa đổi các chính sách về thủ tục hành chính, thuế, hải quan, tiền lương tối thiểu… nhằm giúp doanh nghiệp có được môi trường kinh doanh lành mạnh mà Vitas đã chủ động tổ chức. Vitas đã làm tốt vai trò thành viên Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính và Hội đồng tiền lương quốc gia trong việc phản ánh, đề xuất tháo gỡ vướng mắc khó khăn cho doanh nghiệp và được ghi nhận. Hay gần nhất Vitas đã kiến nghị tổng cục hải quan khoản 4 điều 10 nghị định 134/2016/NĐ-CP cho phép doanh nghiệp nộp thuế cho phần nguyên vật liệu dư thừa theo trị giá bán ra trên hóa đơn mà DN bán được cho người mua chứ không phải theo đơn giá trên Invoice nhập khẩu. Liên kết với một số hiệp hội ngành hàng để cùng nghiên cứu kiến nghị những vướng mắc của doanh nghiệp như kiến nghị giảm tỷ lệ đóng các khoản bảo hiểm, kinh phi công đòan, không gắn lương tối thiểu với xây dựng thang bảng lương. Rất nhiều kiến nghị, vướng mắc trong hoạt động doanh nghiệp dệt may đã thường xuyên được phản ánh tới các cơ quan quản lý qua các buổi đối thoại chính sách…

Hoạt động xúc tiến thương mại được Vitas triển khai thường xuyên liên tục và rất hiệu quả. Hai hội chợ truyền thống là Saigontex và Hanoitex với chuyên đề máy móc, thiết bị nguyên phụ liệu ngành dệt may mà Vitas phối hợp với chính phủ Trung quốc (tại Hong Kong) duy trì phát triển thường niên thường thu hút đông đảo doanh nghiệp trong và ngoài nước tham gia. Song song với đó là các hoạt động nghiên cứu mở rộng thị trường, xúc tiếc thương mại tại nước ngoài, cung cấp thông tin và làm cầu nối về các hội chợ, triển lãm quốc tế...

Hoạt động quan hệ quốc tế, quan hệ hội viên được Vitas quan tâm và tập trung đáp ứng những vấn đề sát sườn, hữu ích với doanh nghiệp nên đã thu hút và tập hợp được đông đảo đối tác. Đơn cử, Chương trình hành động Xanh hóa ngành dệt may với sự phối hợp hỗ trợ của Liên minh Dệt may bền vững SAC và các tổ chức quốc tế như GIZ, WWF, WB … triển khai năm 2018 đã góp phần định hướng doanh nghiệp đi theo hướng sản xuất xanh bền vững, bảo vệ môi trường, chăm lo cho người lao động và lấy đó là một tiêu chí cạnh tranh nổi bật. 

Đây cũng là tổ chức xã hội nghề nghiệp giữ kỷ lục tại Việt Nam trong các hoạt động hợp tác quốc tế với các đối tác Hàn Quốc, châu Âu, Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc… nhất là các chương trình đào tạo về chính sách , xúc tiến thương mại, an toàn sản phẩm, phát triển bền vững… Các buổi giao lưu chia sẻ kinh nghiệm giữa các doanh nghiệp hội viên mà Vitas làm cầu nối thường đem lại nhiều thông tin bổ ích, thậm chí mở ra không ít cơ hội hợp tác giữa các doanh nghiệp. 

Uy tín và hiệu quả, đến nay, VITAS đã thu hút được gần 800 hội viên là các cá nhân, doanh nghiệp, các tổ chức đối tác trong và ngoài nước. Hỗ trợ VITAS có 07 Chi hội địa phương được phân bố tại các vùng miền cả nước. Đặc biệt, Ban Chấp hành VITAS gồm gần 100 Ủy viên đến từ các doanh nghiệp dệt may cả nước là những người có tâm huyết, kinh nghiệm trong hoạt động sản xuất kinh doan, luôn hành động vì lợi ích chung của toàn ngành, góp phần đưa hoạt động của Hiệp hội ngày càng đáp ứng được nhu cầu của các hội viên cũng như thực hiện thành công chiến lược và chủ trương của Đảng nhà nước, phát triển ngành dệt may Việt Nam ngày càng hiệu quả, đóng góp lớn cho nền kinh tế.

Năm 2018, với 36,26 tỷ USD, Việt Nam đã vươn lên vị trí thứ 3 về kim ngạch xuất khẩu dệt may toàn thế giới. Đây là thành tích đáng tự hào nhưng cũng đặt ra không ít thách thức đối với các doanh nghiệp dệt may Việt Nam cũng như Vitas trước những bước ngoặt chuyển mình, đặc biệt trong bối cảnh đây là ngành chịu tác động lớn của những diễn biến địa chính trị kinh tế toàn cầu.

Bước ngoặt tuổi 20

“Muốn đi nhanh hãy đi một mình, nhưng nếu muốn đi xa hãy đi cùng nhau” ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, giảng viên Đại học Fulbright Việt Nam đã nhấn mạnh như vậy khi đề cập đến vai trò của các tổ chức xã hội- nghề nghiệp như Vitas.

Trong bối cảnh hội nhập thì sự liên kết các doanh nghiệp trong ngành có liên quan với nhau là cực kỳ quan trọng để chia sẻ thông tin, tham vấn cũng như học hỏi lẫn nhau. Nơi đây không chỉ là lăng kính phản ánh lợi ích của doanh nghiệp hội viên, mà còn là lợi ích của người lao động, các bên liên quan của doanh nghiệp. 

Những động thái dịch chuyển về đầu tư, thương mại toàn cầu đang đặt ra nhiều vấn đề cho các doanh nghiệp dệt may Việt Nam phải chủ động ứng phó và có giải pháp thích ứng. Vai trò của Vitas trong những vấn đề như phòng ngừa các rào cản kỹ thuật chống bán phá giá, gian lận xuất xứ hàng hóa của các nước nhập khẩu lớn là vô cùng quan trọng.

Thực tế cho thấy, cơ chế giám sát hàng dệt may khi xuất khẩu vào thị trường Mỹ mà Vitas phối hợp với các cơ quan Hải quan, Bộ Công Thương và doanh nghiệp… là công cụ hữu hiệu để tránh hành vi gian lận thương mại và cạnh tranh không công bằng. Thông qua việc xây dựng cơ chế giám sát hàng xuất khẩu dệt may của Việt Nam sang thị trường Mỹ đã tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có thể kiện toàn và chủ động ứng phó được những thay đổi của thị trường Hoa Kỳ nói riêng, cũng như thị trường thế giới nói chung.

Để đối phó với những cơ chế bảo hộ sản xuất ngành hàng trong nước rất dễ nảy sinh trong diễn biến thương chiến Mỹ - Trung đang leo thang và ảnh hưởng tới kinh tế toàn cầu, ngoài những nhóm hoạt động như đã nêu trên cần tiếp tục được phát huy làm tốt, vai trò và sứ mệnh của Vitas trong giai đoạn mới đòi hỏi ở tầm cao hơn. Một mặt phải chủ động giám sát tại Việt Nam, lành mạnh hóa vấn sách chứng từ để chứng minh nền sản xuất dệt may của Việt Nam là lành mạnh, minh bạch. Vitas còn phải đa dạng hóa các hoạt động đối ngoại hợp tác quốc tế như tiếp cận với chính quyền và Hiệp hội Dệt may Mỹ, EU, chia sẻ thông tin, vận động, giải thích để họ nắm bắt thông tin chính xác về ngành.

Sẽ có nhiều bài toán tương tự đòi hỏi tâm huyết và nỗ lực cũng như hiểu biết và khả năng xử lý vấn đề của Vitas trong giai đoạn mới.

Năm 2019 đã qua hơn nửa chặng đường, nhiều thách thức mới đã nảy sinh khi tăng trưởng kinh tế toàn cầu đang chững lại, các nước là thị trường xuất khẩu chính của ngành dệt may Việt Nam như Mỹ, Nhật bản và EU đều giảm tốc, thương chiến Mỹ Trung căng thẳng … Song nếu ngành dệt may phát triển bền vững, bài bản, khai thác tận dụng được các cơ hội từ các FTA thế hệ mới như  CPTPP và EVFTA mang lại, kim ngạch xuất khẩu có thể lập kỷ lục mới, cán mốc 40 tỷ USD.

Và một điều chắc chắn rằng, tình đoàn kết, sức mạnh kết nối tập thể với khát vọng đưa thương hiệu dệt may VN khẳng định trên bản đồ thế giới sẽ giúp Vitas tiếp tục sáng tạo, đổi mới trong hoạt động. Bởi lẽ, tuổi 20 thường tươi trẻ và đầy nhiệt huyết để vươn tới những đỉnh cao.

                                                                                 Nguyễn Văn Thời

Nguồn: tng.vn