MC Phương Thảo và các vị khách mời

MC Phương Thảo: Xin kính chào quý vị và các bạn! Quý vị đang theo dõi Chương trình Tọa đàm trực tuyến trên Cổng Thông tin điện tử tỉnh Thái Nguyên do Trung tâm Thông tin tỉnh thực hiện.

Thưa quý vị và các bạn! Khái niệm về Tín chỉ Carbon ngày càng trở nên quen thuộc, đặc biệt khi trong năm 2023, lần đầu tiên ngành Lâm nghiệp Việt Nam đã bán thành công 10,3 triệu tín chỉ carbon rừng tương đương với 10,3 triệu tấn CO₂ thông qua Ngân hàng Thế giới (WB). Thái Nguyên với lợi thế về diện tích rừng tự nhiên trên 62.000 ha và diện tích rừng trồng khoảng 100.000 ha cùng nhiều tài nguyên về nông nghiệp có thể đi sâu vào thị trường Tín chỉ Carbon như thế nào?. Đây cũng là vấn đề được phân tích trong Chương trình Tọa đàm "Tín chỉ Carbon - Đa lợi ích vì mục tiêu phát triển bền vững”. Xin trân trọng giới thiệu các vị khách mời: Ông Trần Minh Hà, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên và GS. TS Đào Thanh Vân, Phó Chủ tịch Hiệp Hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam.
Trước hết, để hiểu rõ hơn về Tín chỉ Carbon là gì và Thái Nguyên có những tiềm năng như thế nào với thị trường Carbon hiện nay. Mời quý vị khán giả, các vị khách mời cùng chúng tôi theo dõi 1 clip ngắn ngay sau đây.

MC Phương Thảo: Câu hỏi đầu tiên xin được giành cho GS.TS Đào Thanh Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam. Là người có những nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực nông nghiệp, Giáo sư có thể cung cấp cho khán giả của chúng tôi những thông tin cụ thể hơn về Tín chỉ Carbon cũng như những tiềm năng của ngành nông nghiệp Việt Nam với thị trường Carbon hiện nay?

GS.TS Đào Thanh Vân: Qua clip trên chúng ta thấy rằng, lịch sử và xuất xứ của Tín chỉ Carbon. Tín chỉ Carbon là chứng nhận để giao dịch thương mại và thể hiện quyền phát thải lượng khí nhà kính, cụ thể là khí CO₂ và các khí tương đương CO₂. Một tín chỉ tương đương với 1 tấn CO₂ được phát thải ra bên ngoài.

Thị trường tín chỉ Carbon là một hệ thống giao dịch để mua bán Tín chỉ Carbon, trên thị trường này những nơi phát thải thấp hoặc giảm phát thải có thể bán cho những cơ sở mà gây ra phát thải nhiều.

Với Việt Nam, chúng ta đã tham gia Hiệp định Kyoto từ năm 1997, gần đây nhất Thủ tướng Chính phủ đã cam kết tại Hội nghị biến đổi khí hậu của Liên hiệp quốc đưa khí phát thải về 0 hay còn gọi là net zero. Nước chúng ta là nước nông nghiệp, có nhiều điều kiện để tham gia vào Tín chỉ Carbon này, nền nông nghiệp Việt Nam với nhiều cây nông nghiệp, nếu chúng ta canh tác tốt, thực hiện các hoạt động để giảm khí phát thải thì chúng ta hoàn toàn có thể tham gia giảm khí phát thải, tạo ra Tín chỉ Carbon và giao dịch trên thị trường thế giới.

GS. TS Đào Thanh Vân, Phó Chủ tịch Hiệp Hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam

MC Phương Thảo: Như vậy, với đơn giá 5 USD/tấn, Việt Nam đã thành công thu về 51,5 triệu USD từ Tín chỉ Carbon rừng. Có ý kiến cho rằng, đã đến lúc chúng ta cần phải có những tư duy mới hơn về kinh tế rừng. Ông đánh giá như thế nào về nhận định này, thưa ông Trần Minh Hà?

Ông Trần Minh Hà: Trước tiên tôi đồng tình với nhận định trên. Công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng trong những năm qua luôn được Đảng, Nhà nước hết sức quan tâm. Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ đầu tư bảo vệ và phát triển rừng như: Chương trình PAM 3352; chương trình 327 về chủ trương, chính sách sử dụng đất trống đồi núi trọc; chương trình 661 trồng mới 1 triệu ha rừng; chương trình bảo vệ và phát triển rừng giai đoạn 2011 - 2020; chương trình mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững giai đoạn 2021 - 2025... Từ đó, công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng đã đạt kết quả tích cực, diện tích rừng không ngừng được nâng cao về số lượng và chất lượng. Tuy nhiên, nguồn đầu tư chủ yếu từ ngân sách nhà nước, mức hỗ trợ đầu tư còn thấp, chưa đáp ứng được các chi phí thực tế của các tổ chức, cá nhân làm nghề rừng. Do đó, để kinh tế rừng ngày càng phát triển, cần có tư duy đổi mới; đồng thời cần huy động nhiều nguồn lực trong xã hội để đầu tư bảo vệ và phát triển rừng, giảm gánh nặng cho ngân sách Nhà nước.

Khái niệm thị trường Carbon được bắt nguồn từ Nghị định thư Kyoto năm 1997 của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu. Trong đó có quy định, các nước có phát thải khí nhà kính cao hơn mức cam kết thì phải mua hoặc các nước có phát thải khí nhà kính thấp hơn mức cam kết thì được bán Tín chỉ Carbon. Từ đó, trên thế giới đã xuất hiện loại hàng hóa mới là Tín chỉ Carbon rừng. Năm 2023 Việt Nam đã bán thành công 10,3 triệu tín chỉ Carbon rừng thông qua Ngân hàng Thế giới (WB) thu về 51,5 triệu USD (gần 1.250 tỷ đồng).

Ông Trần Minh Hà, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên

Có thể nói, Tín chỉ Carbon như một loại hàng hóa đặc biệt, nguồn tiền thu được từ bán Tín chỉ Carbon sẽ được sửa dụng đầu tư cho các chủ rừng, chính quyền cấp xã và tổ chức khác được Nhà nước giao trách nhiệm quản lý rừng tự nhiên, các đối tượng khác có hoạt động liên quan đến thực hiện bảo vệ và phát triển rừng. Từ đó góp phần tích cực thực hiện tốt công tác quản lý, bảo vệ rừng, đảm bảo an sinh xã hội cho người dân trên địa bàn.

Như vậy việc triển khai phát triển kinh tế rừng hiện nay không đơn thuần chỉ là việc đầu tư bảo vệ phát triển rừng để tạo ra các sản phẩm về gỗ và lâm sản ngoài gỗ mà chúng ta cần hướng tới thị trường Tín chỉ Carbon và chi trả dịch vụ môi trường rừng. Do đó thay đổi tư duy mới về kinh tế rừng là rất cần thiết, phù hợp với thực tiễn và xu thế của xã hội.

MC Phương Thảo: Đó là câu chuyện của kinh tế rừng, còn với ngành Nông nghiệp nói chung của Thái Nguyên thì sao? và Thái Nguyên có tiềm năng và cơ hội nào để tiếp cận với thị trường Carbon hiện nay thưa GS.TS Đào Thanh Vân?.

GS.TS Đào Thanh Vân: Khí phát thải bao gồm có CO₂, mê tan, dioxit nitơ, các khí phát thải được hình thành từ nhiều nguồn mà nhiều nhất là trong sử dụng năng lượng như sử dụng ô tô, dùng than cho các nhà máy điện… chiếm tới 73%; tiếp đến là ngành Nông lâm nghiệp 19%, còn lại là các nguồn khác. Như vậy các hoạt động trong đời sống đều thải ra khí phát thải.

Thái Nguyên hiện có khoảng trên 160 nghìn ha rừng, 147 nghìn ha đất nông nghiệp, trong đó có trên 110 nghìn ha đất trồng cây hàng năm, còn lại là trồng cây lâu năm. Việc tạo ra khí phát thải trong nông lâm nghiệp có 3 nguồn gồm: Trồng lúa nước có một loại vi khuẩn yếm khí tạo ra khí metan, những phế thải từ chăn nuôi nếu không xử lý tốt sẽ tạo ra khí mê tan và từ cháy rừng, khai thác rừng cũng làm giảm hấp thu và tạo ra khí phát thải. Chúng ta phải tập trung vào những nguyên nhân này để khắc phục. Đối với sản xuất lúa nước là đối tượng tạo ra khí phát thải nhiều phải thực hiện canh tác tiên tiến để giảm khí phát thải. Phải thực hiện 1 phải (sử dụng giống xác nhận), 5 giảm (gồm giảm lượng giống, giảm phân hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, giảm nước tưới, giảm tổn thất sau thu hoạch). Đồng thời, thực hiện 3 tăng gồm (tăng hiệu quả kinh tế, tăng năng suất, chất lượng); 3 giảm gồm (iảm lượng giống, giảm phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật).

Khi thu hoạch không thực hiện đốt rơm rạ; khi canh tác lúa hạn chế nước để hạn chế vi khuẩn hiếm khí trong đất. Trong chăn nuôi, quản lý tốt khí thải trong chăn nuôi bằng quản lý tốt khí biogas để tái sử dụng để hạn chế khí phát thải trực tiếp từ chăn nuôi. Thực hiện quản lý tốt để hạn chế cháy rừng, hạn chế đốt nương rẫy sẽ hạn chế phát thải ra môi trường.

Tín chỉ Carbon không chỉ hướng đến việc bảo vệ môi trường mà còn mang lại nguồn lợi to lớn cho Nhà nước, doanh nghiệp và đông đảo người dân

MC Phương Thảo: Trở lại câu chuyện về những tán rừng, trước khi tiếp cận được với thị trường Tín chỉ Carbon, rõ ràng là công tác quản lý và bảo vệ rừng phải được thực hiện một cách hiệu quả. Ông có thể chia sẻ thêm về vấn đề này tại Thái Nguyên thưa ông?

Ông Trần Minh Hà: Được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh và sự vào cuộc của các cấp, các ngành công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng trên địa bàn tỉnh đã đạt được nhiều kết quả hết sức tích cực. Chính quyền địa phương thực hiện tốt trách nhiệm quản lý Nhà nước về lâm nghiệp theo quy định của pháp luật. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được quan tâm. Trong giai đoạn 2022 - 2023, các cấp đã tổ chức được 577 hội nghị tuyên truyền, tập huấn với 29.000 lượt người tham gia; phát 8.920 tờ rơi với các chủ rừng để thực hiện tốt công tác quản lý bảo vệ rừng.

Đặc biệt, chúng tôi thực hiện tốt công tác chuyển đổi số trong lĩnh vực lâm nghiệp, đã triển khai thủ tục hành chính mức độ 4; triển khai các ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý bảo vệ rừng, như ứng dụng Smart Trees để quản lý cập nhật cây xanh theo dự án 1 tỷ cây xanh; phần mềm quản lý động vật hoang dã, theo dõi diễn biến rừng và theo dõi nguy cơ cháy rừng. Chúng tôi quan tâm xây dựng lực lượng quần chúng bảo vệ rừng cơ sở (đã thành lập 121 Ban lâm nghiệp xã, 1.014 Tổ quần chúng với 7.500 thành viên); tăng cường công tác tuần tra, quản lý bảo vệ rừng...

Các dự án trồng rừng thực hiện tốt hàng năm đều đạt và vượt chỉ tiêu kế hoạch đề ra, hàng năm trồng trên 4.000 ha, các dự án đều đảm bảo kế hoạch đề ra. Các chủ rừng đều thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý bảo vệ rừng. Đồng thời, chúng tôi triển khai sản xuất lâm nghiệp bền vững tăng bình quân 7%/năm, ổn định tỷ lệ che phủ trên 46%.

Lực lượng chức năng thường xuyên kiểm tra, ngăn chặn các hành vi vi phạm bảo vệ rừng

MC Phương Thảo: Với diện tích rừng tự nhiên trên 62.000 ha và diện tích rừng trồng khoảng 100.000 ha, ngành Lâm nghiệp có vị trí lớn trong cơ cấu nông nghiệp nói chung của tỉnh Thái Nguyên. Xin ông cho biết đối tượng tham gia thị trường Carbon trong nước và lộ trình tiếp cận, thưa ông Trần Minh Hà?

Ông Trần Minh Hà: Ngày 07/01/2022, Chính phủ ban hành Nghị định số 06/2022/NĐ-CP quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-zôn. Theo đó, đối tượng tham gia thị trường Carbon trong nước được quy định tại Điều 16 gồm: Cơ sở thuộc danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải kiểm kê khí nhà kính do Thủ tướng Chính phủ ban hành; tổ chức tham gia thực hiện cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ Carbon trong nước, quốc tế phù hợp với quy định của pháp luật và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; tổ chức và cá nhân khác có liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ Carbon trên thị trường Carbon. Về lộ trình phát triển, thời điểm triển khai thị trường Carbon trong nước, theo quy định tại Điều 17 có 2 giai đoạn. Cụ thể:

- Giai đoạn đến hết năm 2027, sẽ thực hiện các nhiệm vụ như: Xây dựng quy định quản lý Tín chỉ Carbon, hoạt động trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ Carbon, xây dựng quy chế vận hành sàn giao dịch Tín chỉ Carbon; triển khai thí điểm cơ chế trao đổi, bù trừ Tín chỉ Carbon trong các lĩnh vực tiềm năng và hướng dẫn thực hiện cơ chế trao đổi, bù trừ Tín chỉ Carbon trong nước và quốc tế phù hợp với quy định của pháp luật và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; thành lập và tổ chức vận hành thí điểm sàn giao dịch Tín chỉ Carbon kể từ năm 2025; triển khai các hoạt động tăng cường năng lực, nâng cao nhận thức về phát triển thị trường Carbon.

- Giai đoạn từ năm 2028, sẽ tổ chức vận hành sàn giao dịch Tín chỉ Carbon chính thức trong năm 2028; quy định các hoạt động kết nối, trao đổi Tín chỉ Carbon trong nước với thị trường Carbon khu vực và thế giới.

Việt Nam đã chính thức khởi động sàn giao dịch Tín chỉ Carbon, chủ động thích ứng chính sách thương mại về môi trường quốc tế

MC Phương Thảo: Thưa GS.TS Đào Thanh Vân, muốn tận dụng được lợi thế nông nghiệp để tham gia thị trường Carbon, chúng ta cần có những giải pháp, trách nhiệm hay sự vào cuộc như thế nào?

GS.TS Đào Thanh Vân: Muốn giảm khí phát thải, tham gia vào thị trường Tín chỉ Carbon đòi hỏi sự vào cuộc của tất cả các cấp chính quyền. Trong đó, trước hết phải tuyên truyền để người dân hiểu tác hại của phát thải, khí phát thải và biến đổi khí hậu; những công nghệ, kỹ thuật có thể làm giảm phát khí thải trong sản xuất và đời sống.

Vấn đề thứ hai là việc thực hành. Đối với các nhà sản xuất đặc biệt là các nhà sản xuất trong nông lâm nghiệp phải thực hành tốt việc áp dụng công nghệ mới, thực hiện 1 phải, 5 giảm. Trong trồng trọt cần tăng cường trồng cây lâu năm để hấp thụ khí phát thải. Trong chăn nuôi chúng ta phải xử lý tốt chất thải. Để thực hành, các ngành chuyên môn phải tăng cường tập huấn, cầm tay chỉ việc, xây dựng các mô hình. Thông qua đó để người dân đồng lòng thực hiện việc này. 

Ngoài ra, cần có những chính sách cụ thể cho thực hành sản xuất nông nghiệp tốt, bảo vệ rừng, tăng cường hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức và thực hành trong Nhân dân.

Hạt kiểm lâm huyện Võ Nhai tuyên truyền về công tác quản lý bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ tại xóm Vang, xã Liên Minh

MC Phương Thảo: Không chỉ quản lý và bảo vệ rừng hiệu quả, chúng ta đang dần nỗ lực để tiếp cận thị trường Tín chỉ Carbon, thay đổi tư duy về phát triển kinh tế rừng phù hợp với xu thế phát triển bền vững. Ở diễn đàn này, xin ông cho biết thêm về những giải pháp, kế hoạch thời gian tới của ngành trong nỗ lực phát triển rừng bền vững, thưa ông?

Ông Trần Minh Hà: Hiện nay, tỉnh Thái Nguyên đang tích cực chỉ đạo các tổ chức, cá nhân chủ rừng xây dựng phương án quản lý rừng bền vững, cấp chứng chỉ rừng bền vững FSC, với diện tích đã được cấp chứng chỉ trên 3.700 ha; dự kiến trong năm 2024, có trên 9.000 ha rừng được cấp Chứng chỉ rừng bền vững FSC; đồng thời, chúng tôi triển khai tốt các điều kiện để tham gia cấp chứng chỉ rừng bền vững. Để đạt được mục tiêu trên, ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đưa ra kế hoạch và một số giải pháp sau:

Một là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền pháp luật về Tín chỉ Carbon đến các tổ chức, cá nhân liên quan và chủ rừng nhằm nâng cao hiểu biết pháp luật để chuẩn bị tốt các điều kiện tham gia thị trường Tín chỉ Carbon.

Hai là, triển khai thực hiện nhiệm vụ điều tra xác định rừng để đánh giá Tín chỉ Carbon và làm điều kiện quản lý rừng trong thời gian tới. 

Ba là, đẩy mạnh chuyển đổi số, giải quyết thủ tục hành chính mức độ 4 và duy trì ứng dụng công nghệ thông tin của ngành đang triển khai.

Bốn là, tiếp tục xây dựng phương án quản lý rừng bền vững, cấp Chứng chỉ rừng bền vững FSC.

Năm là, đẩy mạnh thực hiện liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; hỗ trợ các hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp, chủ rừng liên kết sản xuất tiêu thụ theo chuỗi giá trị, phát huy vai trò của doanh nghiệp làm động lực trong sản xuất, chế biến, bao tiêu sản phẩm.

Sáu là, huy động tối đa các nguồn lực, đa dạng nguồn vốn; đẩy mạnh thực hiện thu từ dịch vụ môi trường rừng, trồng rừng thay thế...

Bảy là, phát triển công nghiệp chế biến lâm sản theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, nâng cao giá trị gia tăng, phát triển bền vững và hội nhập kinh tế quốc tế.

Tại diễn đàn này, để thị trường Tín chỉ Carbon sớm đi vào hoạt động hiệu quả, chúng tôi mong rằng Chính phủ cần sớm ban hành Nghị định quy định về Tín chỉ Carbon để làm cơ sở triển khai thực hiện.

Xã Văn Hán là địa phương có diện tích rừng lớn nhất huyện Đồng Hỷ với hơn 4.000 ha rừng sản xuất

MC Phương Thảo: Không chỉ với phát triển rừng, thị trường Tín chỉ Carbon một lần nữa được xem như cú hích để thay đổi tư duy về kinh tế nông nghiệp gắn với phát triển xanh, phát triển tuần hoàn. Từ quan điểm và những nghiên cứu của mình, GS.TS Đào Thanh Vân có những đề xuất cụ thể nào với tỉnh Thái Nguyên trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững theo xu hướng hiện nay, thưa Giáo sư?

GS.TS Đào Thanh Vân: Ở nước ta, trường Tín chỉ Carbon cũng đã được hình thành trong lĩnh vực Nông nghiệp. Trước đây trong chương trình khí sinh học đối với chăn nuôi, Việt Nam đã bán được trên 3 triệu Tín chỉ Carbon, thu được 8,1 triệu USD. Gần đây nhất năm 2023, Việt Nam đã bán được trên 10 triệu Tín chỉ Carbon, thu được trên 51 triệu USD. Đặc biệt, năm 2023, Chính phủ đã ban hành Đề án phát triển bền vững một triệu ha lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh. Những hoạt động này không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính mà còn mang lại hiệu quả kinh tế cho người nông dân. Đối với Thái Nguyên cũng là tỉnh có nhiều lợi thế phát triển nông nghiệp. Tỉnh Thái Nguyên đã ban hành “Phát triển sản phẩm nông nghiệp chủ lực tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030”, trong đó tập trung phát triển cây chè, cây ăn quả, trồng rừng gỗ lớn, quế, phát triển chăn nuôi lợn, gà… Trong định hướng phát triển các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, Thái Nguyên đều gắn với việc vừa phải tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế, vừa phải bảo vệ môi trường. Như vậy, tỉnh Thái Nguyên đã vào cuộc trong phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững theo xu hướng Tín chỉ Carbon hiện nay. Tuy nhiên, theo tôi, sự vào cuộc này phải hiệu quả, tích cực hơn. Trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi cần phải đầu tư để có thể hoạt động cụ thể trong giảm khí phát thải, thu được Tín chỉ Carbon và đưa tín chỉ vào giao dịch trên thị trường Carbon.

Đoàn viên Thanh niên xã Văn Hán, huyện Đồng Hỷ tham gia trồng cây xanh

MC Phương Thảo: Thưa quý vị, UBND tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Kế hoạch hành động tăng trưởng xanh tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2021 - 2030 nhằm thực hiện có hiệu quả phương án bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học; khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên; phòng, chống thiên tai và ứng phó với biến đổi khí hậu, góp phần thực hiện mục tiêu chuyển đổi Carbon thấp, đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Ba mục tiêu mà Thái Nguyên tập trung thực hiện là: Xanh hóa các ngành kinh tế; xanh hóa lối sống và thúc đẩy tiêu dùng bền vững; xanh hóa quá trình chuyển đổi trên nguyên tắc bình đẳng, bao trùm, nâng cao năng lực chống chịu.

Với những giải pháp và những phân tích được các vị khách mời đưa ra, chúng tôi hy vọng đã cung cấp thêm thông tin hữu ích cho Nhân dân cũng như các địa phương về vấn đề đang được dư luận rất quan tâm - đó là thị trường Tín chỉ Carbon cũng như cơ hội và tư duy mới về kinh tế nông nghiệp, lâm nghiệp bền vững.

Chương trình Tọa đàm trực tuyến của chúng tôi đến đây cũng xin được khép lại. Một lần nữa xin được cảm ơn các vị khách mời đã nhận lời tham gia chương trình, cảm ơn quý vị khán giả đã quan tâm theo dõi, xin kính chào tạm biệt và hẹn gặp lại.

Xem video tọa đàm tại đây!