Để rác thải có "vòng đời mới": Đưa EPR thành động lực kinh tế tuần hoàn
Khi EPR trở thành động lực kinh tế tuần hoàn, mỗi sản phẩm sau sử dụng có cơ hội quay trở lại chu trình sản xuất, chất thải sẽ không còn đơn thuần là gánh nặng xử lý mà trở thành nguồn lực phát triển.
Anh-tin-bai

Đưa EPR thành động lực kinh tế tuần hoàn. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Từ những vỏ hộp sữa sau sử dụng được thu gom, tái chế đến yêu cầu hình thành chuỗi liên kết giữa nhà sản xuất, đơn vị thu gom và cơ sở tái chế, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đang mở ra hướng đi mới cho kinh tế tuần hoàn, thúc đẩy thị trường nguyên liệu tái sinh.

Vì thế, để biến nghĩa vụ pháp lý thành động lực đổi mới, cũng như để rác thải có vòng đời mới, trở thành tài nguyên và thúc đẩy phát triển xanh bền vững, việc hoàn thiện cơ chế EPR trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đang được Quốc hội thảo luận, dự kiến thông qua trong tháng 11/2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Từ những vỏ hộp sữa đến chuỗi giá trị tái chế

Thay vì kết thúc vòng đời tại thùng rác, những vỏ hộp sữa sau sử dụng đang được thu gom, đưa trở lại chuỗi tái chế thông qua các chương trình hợp tác giữa doanh nghiệp và các đối tác. Đây là một trong một số doanh nghiệp đang hiện thực hóa trách nhiệm môi trường, đồng thời khuyến khích người tiêu dùng tham gia vào quá trình chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn.

Đơn cử như Chương trình “Vỏ xinh được tái sinh,” năm 2025, Vinamilk đã thu gom 26 tấn, tương đương 3,6 triệu vỏ hộp sữa, góp phần tái sinh hơn 100.000 sản phẩm xanh. Bước sang năm 2026, gần 16 tấn vỏ hộp tiếp tục được thu gom chỉ sau hơn ba tháng triển khai.

Không dừng ở các sáng kiến cộng đồng, doanh nghiệp còn phối hợp với những đơn vị được cấp phép thực hiện thu gom, tái chế bao bì theo quy định EPR. Năm 2025, khối lượng bao bì được thu gom, tái chế đạt hơn 10.000 tấn thuộc 6 nhóm; đến năm 2026, con số này tăng lên hơn 13.200 tấn.

Anh-tin-bai

Ông Nguyễn Đức Thuận - Giám đốc Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Ông Lê Hoàng Minh, Giám đốc Điều hành Sản xuất kiêm Trưởng dự án Net Zero Vinamilk, cho biết doanh nghiệp kỳ vọng thông qua chương trình hợp tác đa bên sẽ thúc đẩy nhận thức cộng đồng về phân loại rác tại nguồn, tiêu dùng bền vững; kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, đơn vị tái chế và người tiêu dùng để phát triển hệ sinh thái thu gom, phân loại, tái chế bao bì.

Ở góc độ doanh nghiệp cung cấp giải pháp bao bì, Tetra Pak cũng xác định kinh tế tuần hoàn là một phần trong chiến lược phát triển bền vững dài hạn. Tại Việt Nam, doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan quản lý, nhà sản xuất, đơn vị thu gom, tái chế và cộng đồng thúc đẩy phân loại tại nguồn, mở rộng mạng lưới thu gom, nâng cao hiệu quả tái chế vỏ hộp giấy sau sử dụng.

Bà Terrynz Tan, Giám đốc Phát triển bền vững khu vực ASEAN, Tetra Pak, nhấn mạnh: “Để hoạt động tái chế bao bì có thể phát triển ở quy mô lớn, cần một chuỗi giá trị ngày càng kết nối và hiệu quả, từ thiết kế bao bì, phân loại và thu gom đến tái chế, với sự tham gia của các bên liên quan.”

Những kết quả bước đầu trên cho thấy khi doanh nghiệp chủ động thực hiện trách nhiệm, có sự phối hợp của các đối tác và người tiêu dùng, chất thải hoàn toàn có thể trở thành nguồn nguyên liệu cho những chu trình sản xuất mới. Tuy nhiên, để các mô hình không chỉ dừng ở những chương trình riêng lẻ mà phát triển thành hệ thống có quy mô, khả năng vận hành ổn định, bài toán đặt ra là phải hình thành được chuỗi liên kết thực chất và thị trường tái chế đủ sức hấp thụ nguồn nguyên liệu sau thu hồi.

Anh-tin-bai

Mô hình tái chế vỏ hộp giấy. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Hoàn thiện chính sách, khơi thông chuỗi thu gom và tái chế

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mỗi năm cả nước phát sinh khoảng 25,3 triệu tấn rác thải sinh hoạt, trong đó có khoảng 1,8 triệu tấn chất thải nhựa. Đáng chú ý, khoảng 60% lượng rác thải vẫn phải xử lý bằng hình thức chôn lấp. Trong khi đó, nhiều vật liệu có khả năng tái chế chưa được thu hồi hiệu quả, gây lãng phí tài nguyên và gia tăng áp lực lên môi trường.

Thực tế này cho thấy EPR không đơn thuần là một quy định buộc doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tái chế, mà cần trở thành công cụ thúc đẩy thay đổi phương thức sản xuất và tiêu dùng. Nghị định số 110/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu, có hiệu lực từ ngày 25/5/2026, đã tạo thêm cơ sở pháp lý cho quá trình triển khai.

Mỗi năm cả nước phát sinh khoảng 25,3 triệu tấn rác thải sinh hoạt, trong đó có khoảng 1,8 triệu tấn chất thải nhựa.

Theo thống kê của Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam), tính đến hết tháng 5/2026, tổng khối lượng bao bì được đăng ký, ủy quyền và phê duyệt chính thức trên cả nước đạt hơn 60.000 tấn, trong đó hơn 30.000 tấn đã được triển khai thu gom, tái chế thực tế. Đây là tín hiệu tích cực, song cũng cho thấy khoảng cách giữa nghĩa vụ đăng ký và năng lực tổ chức thu hồi, tái chế vẫn cần tiếp tục được thu hẹp.

Chia sẻ về định hướng sửa đổi các quy định EPR, tại Diễn đàn “Thực thi quy định EPR, thúc đẩy mô hình kinh doanh có trách nhiệm, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn,” sáng 18/11, bà Trần Thị Thu Hiền, chuyên viên Phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường, cho biết dự thảo sửa đổi quy định về EPR đề xuất bỏ cơ chế đóng góp tài chính để hoàn thành nghĩa vụ tái chế, qua đó tăng tính chủ động và trách nhiệm trực tiếp của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu trong tổ chức thu hồi, tái chế sản phẩm, bao bì sau sử dụng.

Anh-tin-bai

Bà Trần Thị Thu Hiền, chuyên viên Phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Để tạo điều kiện cho doanh nghiệp chuẩn bị, dự thảo cho phép lựa chọn nhiều hình thức thực hiện như tự thu hồi để tái chế; chuyển giao cho đơn vị có chức năng phù hợp; thuê đơn vị thu hồi, tái chế; ủy quyền cho tổ chức trung gian (PRO) hoặc xuất khẩu để tái chế. Theo đề xuất, từ năm 2027 khi Nghị định sửa đổi quy định về EPR có hiệu lực, doanh nghiệp sẽ trực tiếp tổ chức thu hồi để tự tái chế, chuyển giao cho đơn vị tái chế hoặc ủy quyền cho PRO thực hiện.

Theo đề xuất, từ năm 2027 khi Nghị định sửa đổi quy định về EPR có hiệu lực, doanh nghiệp sẽ trực tiếp tổ chức thu hồi để tự tái chế, chuyển giao cho đơn vị tái chế hoặc ủy quyền cho PRO thực hiện.

Đáng chú ý, dự thảo đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn đối với các tổ chức trung gian. Các tổ chức này phải đăng ký nhóm sản phẩm, bao bì dự kiến nhận ủy quyền; thực hiện thu hồi, chuyển giao cho đơn vị tái chế phù hợp, lưu trữ hồ sơ, chứng từ để phục vụ kiểm tra toàn bộ quá trình và kiểm toán báo cáo kết quả thực hiện.

Tuy vậy, bà Hiền cũng lưu ý việc thu gom vẫn gặp khó khăn, đặc biệt với các sản phẩm, bao bì thuộc nhóm chất thải nguy hại phát sinh từ hộ gia đình. Vì vậy, dự thảo đề xuất cho phép doanh nghiệp, tổ chức trung gian, cơ sở tái chế và xử lý chất thải tự thiết lập hoặc phối hợp mở điểm thu hồi; mỗi điểm có thể tiếp nhận nhiều loại sản phẩm, bao bì của các nhãn hiệu khác nhau.

“Riêng đối với phương tiện giao thông đường bộ, dự thảo đề xuất lùi thời điểm bắt đầu thực hiện trách nhiệm tái chế từ ngày 1/1/2027 sang ngày 1/1/2030, tạo thêm thời gian để doanh nghiệp chuẩn bị hệ thống thu hồi, tiếp nhận phương tiện thải bỏ và hạ tầng tái chế,” bà Hiền thông tin.

Theo bà Hiền, những điều chỉnh trên hướng tới một cách tiếp cận mới: Không chỉ xác lập nghĩa vụ mà còn thiết kế lộ trình, phương thức và điều kiện để nghĩa vụ có thể được thực hiện thực chất, minh bạch, có thể kiểm chứng.

Anh-tin-bai

Đẩy mạnh tái chế bao bì sản phẩm. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Kết nối các chủ thể, đưa trách nhiệm thành động lực xanh

Tuy vậy, nhiều ý kiến cũng cho rằng chính sách dù hoàn thiện đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu thiếu sự tham gia đồng bộ của các chủ thể trong chuỗi giá trị. Thực tế cho thấy, từ nhà sản xuất, nhà phân phối đến đơn vị thu gom, cơ sở tái chế và người tiêu dùng, mỗi mắt xích đều có vai trò quyết định đối với khả năng vận hành của hệ thống EPR.

Ông Hoàng Thành Vĩnh, đại diện UNDP Việt Nam cho biết hàng năm, tại Việt Nam có 1,8 đến 3,1 triệu tấn rác thải nhựa được phát sinh; có 10 đến 15 tỷ vỏ hộp sữa giấy được thải bỏ hàng năm. Thế nhưng, chỉ có một lượng khiêm tốn được thu gom và tái chế; hơn 60% vẫn đang bị chôn lấp.

Trong đó, một vấn đề đáng lưu ý là hệ thống thu gom, tái chế tại Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào lực lượng lao động tự do (ước tính có khoảng 400.000 đến 800.000 người lao động trong khối lao động). Vì vậy, theo ông Vĩnh, bên cạnh yêu cầu nâng cao năng lực thu gom, tái chế, cần quan tâm cải thiện điều kiện làm việc, bảo đảm quyền lợi cho lực lượng lao động này.

Từ thực tế trên, đại diện UNDP Việt Nam khuyến nghị cần thúc đẩy Sáng kiến thu mua có trách nhiệm (RSI), hướng tới xây dựng chuỗi cung ứng phế liệu tái chế công bằng, hiệu quả và tuân thủ pháp luật; đồng thời đề nghị các nhà sản xuất, nhãn hàng, tổ chức PRO và cơ sở tái chế lồng ghép các nguyên tắc thu mua có trách nhiệm vào hoạt động của mình.

Ở góc độ truyền thông, kết nối chính sách, ông Vũ Minh Việt - Phó Tổng biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng EPR không chỉ là công cụ bảo vệ môi trường, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn mà còn là động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao trách nhiệm với cộng đồng.

Vì vậy, bên cạnh hoàn thiện chính sách và nâng cao ý thức tuân thủ, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, địa phương, doanh nghiệp và các cơ sở thu gom, tái chế; nhất là hình thành những chuỗi liên kết thực chất giữa nhà sản xuất, nhà phân phối, đơn vị thu gom, tái chế, người tiêu dùng.

Anh-tin-bai

Ông Vũ Minh Việt, Phó Tổng biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường (bên trái). (Ảnh: PV/Vietnam+)

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Đức Thuận - Giám đốc Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam, nhấn mạnh điều quan trọng nhất là chuyển những cam kết bảo vệ môi trường thành hành động cụ thể, chuyển trách nhiệm pháp lý thành động lực đổi mới và biến chất thải thành tài nguyên.

Vì vậy, các mô hình hợp tác giữa doanh nghiệp, đơn vị thu gom, tái chế và cơ quan quản lý cần được tổng kết, đánh giá để nhân rộng tới nhiều ngành hàng, địa phương. Trong đó, các Quỹ Bảo vệ môi trường cấp tỉnh có vai trò quan trọng trong thực hiện trách nhiệm xử lý chất thải tại địa phương.

 EPR đang trở thành động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, thiết kế sản phẩm thân thiện, tổ chức thu hồi, hình thành nguồn nguyên liệu tái sinh.

Rõ ràng, EPR chỉ thực sự phát huy giá trị khi không còn được nhìn nhận như một khoản chi phí tuân thủ, mà trở thành động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, thiết kế sản phẩm thân thiện với môi trường, chủ động tổ chức thu hồi và hình thành nguồn nguyên liệu tái sinh.

Cùng với đó, hệ thống thu gom phải được mở rộng, hoạt động tái chế phải minh bạch, có khả năng truy xuất và bảo đảm lợi ích của các chủ thể tham gia.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đang được Quốc hội thảo luận, dự kiến thông qua trong tháng 11/2026, vì thế có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho quá trình chuyển đổi này. Yêu cầu đặt ra không chỉ là quy định rõ hơn trách nhiệm của nhà sản xuất, mà còn phải khơi thông các mắt xích của chuỗi tái chế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư, thúc đẩy thị trường nguyên liệu tái sinh và bảo đảm chính sách đi vào cuộc sống.

Khi trách nhiệm tái chế được thực hiện bằng những hành động cụ thể, khi mỗi sản phẩm sau sử dụng có cơ hội quay trở lại chu trình sản xuất, chất thải sẽ không còn đơn thuần là gánh nặng xử lý mà trở thành nguồn lực phát triển. Đó cũng chính là bước chuyển cần thiết để EPR thực sự trở thành động lực kiến tạo kinh tế tuần hoàn, thúc đẩy sản xuất xanh và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững./.

Anh-tin-bai

Thúc đẩy sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Vietnamplus.vn
image advertisement
Thống kê truy cập
  • Đang online: 1
  • Hôm nay: 1
  • Trong tuần: 1
  • Tất cả: 1

Cơ quan chủ quản: UBND TỈNH THÁI NGUYÊN

Bản quyền thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên

Trụ sở: Số 88, đường Hùng Vương, phường Phan Đình Phùng, tỉnh Thái Nguyên Email: portal@thainguyen.gov.vn Điện thoại: 0208.3851149 Fax: 0208.3851149

Trưởng Ban Biên tập: Đào Ngọc Anh, Giám đốc Trung tâm Thông tin và Dịch vụ sự nghiệp tỉnh Thái Nguyên

Ghi rõ nguồn "thainguyen.gov.vn" khi phát hành thông tin từ website này