Thái Nguyên đang chuyển hướng sang mô hình sản xuất dựa trên công nghệ, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Công nghiệp nhiều năm qua là động lực tăng trưởng của Thái Nguyên, đóng góp lớn vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thu hút đầu tư và tạo việc làm. Năm 2025, giá trị sản xuất công nghiệp của tỉnh đạt hơn 1.058 nghìn tỷ đồng; quý I/2026, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng hơn 17% so với cùng kỳ.
Trong bối cảnh yêu cầu về môi trường ngày càng cao, "trái tim vùng Việt Bắc" đang thay đổi cách tiếp cận, hướng tăng trưởng công nghiệp từ dựa vào tài nguyên và lao động giá rẻ sang công nghệ, đổi mới sáng tạo, sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn.
Sản xuất xanh
Theo định hướng của Thái Nguyên, công nghiệp xanh được đặt trong mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế, sử dụng hiệu quả nguồn lực và giảm tác động đến môi trường. Các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, sản xuất sạch, tự động hóa và những ngành có giá trị gia tăng cao được ưu tiên thu hút.
Kế hoạch số 43-KH/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thái Nguyên thực hiện Đề án phát triển công nghiệp tỉnh theo hướng xanh, hiện đại giai đoạn 2026 - 2030 đặt mục tiêu vừa duy trì tăng trưởng công nghiệp, vừa giảm khoảng 10% phát thải khí nhà kính; 100% khu, cụm công nghiệp đang hoạt động có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn.
Tiêu chí môi trường cũng được đưa vào ngay từ khâu quy hoạch các khu công nghiệp. Ảnh: Quang Linh.
Ở cấp độ hạ tầng, tiêu chí môi trường cũng được đưa vào ngay từ khâu quy hoạch các khu, cụm công nghiệp.
Tại Khu công nghiệp Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên định hướng thu hút các ngành công nghệ cao, điện tử, tự động hóa, công nghiệp hỗ trợ và những ngành sạch, thân thiện môi trường.
Cụm công nghiệp Quảng Chu được đầu tư hệ thống xử lý nước thải công suất 4.200 m3/ngày đêm. Nước thải sau xử lý phải đáp ứng quy chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT.
Tại Khu công nghiệp Yên Bình, hệ thống xử lý nước thải tập trung có công suất 60.000 m3/ngày đêm, sử dụng công nghệ Nhật Bản. Hoạt động quan trắc được tự động hóa, dữ liệu được truyền liên tục về cơ quan quản lý.
Việc đầu tư các công trình xử lý môi trường cho thấy tiêu chí xanh đang được đặt vào quá trình lựa chọn dự án và phát triển hạ tầng công nghiệp, thay vì xử lý như một yêu cầu phát sinh sau sản xuất.
Chuyển đổi năng lượng
Cùng với công nghệ sản xuất, Thái Nguyên đang tính toán chuyển đổi nguồn năng lượng phục vụ công nghiệp. Là địa phương có nhu cầu tiêu thụ điện lớn, đặc biệt trong các ngành luyện kim, điện tử và chế biến, tỉnh xác định phát triển năng lượng tái tạo là một hướng để giảm áp lực lên hệ thống điện và giảm phát thải.
Điện mặt trời mái nhà được xem là giải pháp phù hợp, nhất là tại các khu công nghiệp và cơ sở sản xuất. Theo định hướng được tỉnh nêu, mỗi năm khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình được khuyến khích lắp đặt điện mặt trời mái nhà; đến năm 2030 phấn đấu đạt khoảng 22.000 kWp công suất lắp đặt.
Nguồn năng lượng này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp giảm chi phí, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường quốc tế đối với hàng hóa có tiêu chuẩn môi trường.
Thái Nguyên cũng có dư địa phát triển năng lượng sinh khối từ phụ phẩm nông nghiệp, lâm nghiệp. Với diện tích rừng lớn, nguồn nguyên liệu này nếu được khai thác hợp lý có thể tạo thêm nguồn năng lượng sạch, đồng thời góp phần xử lý phụ phẩm và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.
Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG đơn vị đang sử dụng điện mặt trời áp mái. Ảnh: Quang Linh.
Tại Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG, doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời áp mái, tăng mức độ tự động hóa từ 30-40% dây chuyền sản xuất.
Các giải pháp này giúp doanh nghiệp giảm khoảng 10-15% mức tiêu hao năng lượng và lượng phát thải. Không gian nhà máy được tổ chức theo hướng tinh gọn, hệ thống chiếu sáng tiết kiệm điện, quy trình quản trị chất lượng được chuẩn hóa.
Với TNG, chuyển đổi xanh gắn với yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra tiêu chuẩn cao về môi trường, tiết kiệm năng lượng và phát thải carbon, việc đầu tư công nghệ trở thành một phần trong chiến lược sản xuất.
Tuy vậy, chuyển đổi xanh vẫn là bài toán lớn với doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Chi phí đầu tư công nghệ cao, khả năng tiếp cận nguồn vốn và công nghệ còn hạn chế, trong khi nhân lực phục vụ sản xuất xanh chưa đáp ứng yêu cầu.
Hạ tầng năng lượng tái tạo cũng cần tiếp tục hoàn thiện. Cùng với đó, các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi nhanh hơn.
Thái Nguyên vì vậy định hướng hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số, đào tạo nhân lực chất lượng cao và thu hút dự án công nghệ cao, ít phát thải. Việc tăng liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, hình thành các trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và khu công nghiệp sinh thái được xem là những hướng đi quan trọng.
Từ các nhà máy áp dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng đến những khu, cụm công nghiệp được đầu tư hệ thống xử lý môi trường ngay từ đầu, quá trình chuyển đổi xanh của Thái Nguyên đang được cụ thể hóa bằng những thay đổi trong sản xuất và hạ tầng.