Việc xây dựng và thực hiện các quy trình liên quan đến tín chỉ các-bon được bảo đảm tính minh bạch, chặt chẽ và phù hợp với thông lệ quốc tế.
Hình thành khung pháp lý phù hợp
Theo ông Nguyễn Thành Công, Phó Trưởng phòng Thị trường các-bon (Cục Biến đổi khí hậu), các quy trình liên quan đến tín chỉ các-bon tại Việt Nam đang được xây dựng và thực hiện theo hướng minh bạch, chặt chẽ, phù hợp với pháp luật trong nước và thông lệ quốc tế.
Khai trương Sàn giao dịch các-bon trong nước, mở ra thị trường mới cho tăng trưởng xanh. Ảnh: Trần Phi.
Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm chất lượng tín chỉ, hạn chế nguy cơ tính trùng kết quả giảm phát thải và nâng cao uy tín của Việt Nam trên thị trường các-bon quốc tế. Khi các yêu cầu, thủ tục và trách nhiệm của từng bên được quy định rõ ràng, doanh nghiệp cũng có cơ sở thuận lợi hơn để xây dựng dự án, đăng ký tín chỉ và tham gia giao dịch xuyên biên giới.
Trong hợp tác quốc tế theo Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris, Việt Nam đã ký kết thỏa thuận với một số đối tác và đang tiếp tục hoàn thiện các bước triển khai. Cơ chế này cho phép các quốc gia hợp tác song phương hoặc đa phương trong chuyển giao kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, đồng thời phải bảo đảm minh bạch, tránh tính trùng và thực hiện điều chỉnh tương ứng.
Ông Công cho biết, để đưa các thỏa thuận vào thực tế, Cục Biến đổi khí hậu đang phối hợp với các đối tác quốc tế xây dựng hệ thống biểu mẫu, hướng dẫn và quy trình chi tiết. Những tài liệu này sẽ hài hòa giữa yêu cầu của pháp luật Việt Nam với các quy định, tiêu chuẩn quốc tế.
Việc chuẩn hóa quy trình có ý nghĩa trực tiếp đối với doanh nghiệp. Thay vì phải tự tìm hiểu nhiều hệ thống yêu cầu khác nhau, doanh nghiệp sẽ có căn cứ rõ ràng để chuẩn bị hồ sơ, lựa chọn phương pháp tạo tín chỉ, thực hiện đo đạc, báo cáo, thẩm định và đề nghị chuyển giao. Qua đó, thời gian xử lý có thể được rút ngắn, chi phí tuân thủ được kiểm soát và rủi ro pháp lý trong giao dịch quốc tế được hạn chế.
Ghi nhận kết quả bước đầu về thị trường các-bon
Đánh giá về lợi thế và những vấn đề Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện, ông Neeraj Joshi, Chuyên gia trưởng Biến đổi Khí hậu, Khối Tư vấn Cải cách và Nghiên cứu Kinh tế Đông Á - Thái Bình Dương, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) cho rằng, mỗi quốc gia có điều kiện phát triển và lộ trình xây dựng thị trường các-bon khác nhau. Vì vậy, không nên chỉ so sánh Việt Nam với một thị trường đã vận hành lâu năm, mà cần nhìn vào tiến trình và kết quả đạt được trong từng giai đoạn.
Theo ông Neeraj Joshi, Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong thời gian tương đối ngắn. Nền tảng pháp lý của thị trường được hình thành từ Luật Bảo vệ môi trường, sau đó tiếp tục được cụ thể hóa bằng các quy định về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, phát triển thị trường các-bon, tổ chức sàn giao dịch và trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải, tín chỉ các-bon.
Cùng với việc xây dựng khung pháp lý, Việt Nam từng bước hoàn thiện các quy định về vận hành, giám sát và theo dõi thị trường. Những văn bản và hướng dẫn mới được ban hành trong thời gian qua đã tạo cơ sở để nhận diện tín chỉ, quản lý giao dịch và xác định trách nhiệm của cơ quan quản lý, đơn vị phát triển dự án cũng như các chủ thể tham gia.
"Tuy nhiên, xây dựng thị trường các-bon không chỉ là ban hành văn bản. Đây còn là quá trình học hỏi, thử nghiệm và điều chỉnh đối với tất cả các bên. Do đó, yêu cầu nâng cao năng lực không chỉ đặt ra với cơ quan quản lý nhà nước mà còn đối với doanh nghiệp, tổ chức tài chính, đơn vị thẩm định, nhà phát triển dự án và các tổ chức tư vấn", ông Neeraj Joshi lưu ý.
Ông Neeraj Joshi đánh giá, Việt Nam đang đi đúng hướng với thị trường các-bon. Ảnh: Trần Phi.
Doanh nghiệp cần hiểu rõ rằng tín chỉ các-bon không tự động hình thành từ một hoạt động được gọi là “xanh”. Dự án phải chứng minh được lượng giảm phát thải là thực chất, có tính bổ sung, được đo đạc và thẩm định theo phương pháp được công nhận. Đồng thời, kết quả chuyển giao quốc tế phải phù hợp với mục tiêu giảm phát thải của Việt Nam và tuân thủ quy định về điều chỉnh tương ứng.
Đối với Điều 6.2, Việt Nam đã hình thành khung pháp lý và đang cụ thể hóa quy trình hợp tác với từng đối tác. Đối với Điều 6.4, mặc dù cơ chế được Liên Hợp Quốc quản lý tập trung, Việt Nam cũng đã xây dựng quy trình cần thiết để xem xét, chấp thuận và hỗ trợ các dự án trong nước tham gia.
Theo ông Neeraj Joshi, những kết quả này cho thấy Việt Nam đang đi đúng hướng. Bước tiếp theo là đưa các quy định vào thực tiễn một cách thống nhất, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, bảo đảm chất lượng tín chỉ và tăng khả năng tiếp cận thông tin cho doanh nghiệp.
Một thị trường các-bon hiệu quả không được đo bằng số lượng tín chỉ phát hành trong thời gian ngắn, mà bằng khả năng tạo ra kết quả giảm phát thải thực chất, thu hút tài chính và công nghệ xanh, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia. Khi khung pháp lý, năng lực thực hiện và cơ chế giám sát cùng được hoàn thiện, Việt Nam sẽ có điều kiện tham gia sâu hơn vào thị trường các-bon quốc tế và biến nguồn lực các-bon thành động lực cho chuyển đổi xanh.