Bạch Thông phát triển kinh tế nông thôn, tạo nền tảng xây dựng nông thôn mới nâng cao
Phát huy lợi thế về đất đai, điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm sản xuất, xã Bạch Thông đang tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển kinh tế tập thể, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Từ những mô hình sản xuất mới đến việc xây dựng hợp tác xã, phát triển sản phẩm OCOP, địa phương đang hướng tới khai thác hiệu quả tiềm năng nông, lâm nghiệp, nâng cao thu nhập và tạo nền tảng xây dựng nông thôn mới nâng cao.
Mở hướng sản xuất từ lợi thế đất đai
Trên những diện tích đất nông nghiệp và dưới tán rừng, người dân Bạch Thông đang chủ động tìm kiếm những cây trồng phù hợp, có giá trị kinh tế để đưa vào sản xuất. Bên cạnh cây trồng thế mạnh là cam, quýt, các loại cây như dưa lưới, sâm Bố Chính, sa nhân tím... bước đầu cho thấy khả năng thích ứng với điều kiện địa phương, mở thêm hướng đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Mô hình trồng dưa lưới của anh Hoàng Văn Nam, thôn Quang Thuận, xã Bạch Thông
Tại thôn Quang Thuận, anh Hoàng Văn Nam là một trong những hộ mạnh dạn đổi mới phương thức sản xuất. Sau quá trình tìm hiểu, học hỏi các mô hình kinh tế, năm 2023, anh quyết định đầu tư nhà màng trồng dưa lưới. Với diện tích gần 1.000 m², mỗi năm gia đình có thể duy trì sản xuất 2 vụ, thời gian từ khi xuống giống đến thu hoạch khoảng 3 tháng. Giá bán trung bình khoảng 30 nghìn đồng/kg, mỗi vụ mang lại khoản thu sau khi trừ chi phí khoảng 55 - 60 triệu đồng. Đáng chú ý, tháng 8/2026, thông qua hoạt động livestream do xã tổ chức, hơn 2.000 quả dưa lưới của gia đình đã được khách hàng đặt mua. Anh Hoàng Văn Nam cho biết: Trước đây, gia đình tôi chủ yếu trồng các loại cây nông nghiệp truyền thống, hiệu quả kinh tế chưa cao. Nhận thấy điều kiện sản xuất của gia đình phù hợp, tôi mạnh dạn chuyển sang trồng dưa lưới trong nhà màng. Qua thực tế, mô hình cho thu nhập khá hơn, đồng thời giúp gia đình chủ động áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Tôi nghĩ đây là hướng chuyển đổi cây trồng có triển vọng, nếu được đầu tư và hướng dẫn tổ chức sản xuất phù hợp sẽ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân tại địa phương.
Nếu mô hình dưa lưới mở ra hướng sản xuất nông nghiệp ứng dụng kỹ thuật, thì tại thôn Đồng Nam và Đông Viên, cây sâm Bố Chính đang được đưa vào trồng theo hình thức liên kết. Triển khai từ năm 2025 với 9 hộ tham gia, tổng diện tích 0,95 ha, mô hình bước đầu cho thấy cây sinh trưởng, phát triển phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng. Đáng chú ý, hoa, lá, hạt và củ sâm đều có đơn vị liên kết thu mua. Có đầu mối tiêu thụ ngay từ đầu giúp người dân yên tâm hơn khi thử nghiệm loại cây trồng mới, đồng thời hạn chế rủi ro về đầu ra.
Trên diện tích đất lâm nghiệp, chị Bàn Thùy Dung ở thôn Thanh Phong lại lựa chọn cây sa nhân tím để phát triển kinh tế dưới tán rừng. Năm 2022, sau khi tìm hiểu mô hình tại Lào Cai, chị quyết định trồng thử loại cây này. Đến nay, diện tích gần 2 ha của gia đình sinh trưởng tốt. Năm 2025, trên diện tích 0,2 ha cho thu hoạch lứa quả đầu tiên, với giá bán từ 80 - 100 nghìn đồng/kg, sau khi trừ chi phí, gia đình thu lãi khoảng 40 triệu đồng. Việc đưa sa nhân tím vào trồng dưới tán rừng bước đầu cho thấy khả năng khai thác thêm giá trị kinh tế từ đất lâm nghiệp, đồng thời đa dạng hóa nguồn thu cho người dân. Dù diện tích cho thu hoạch còn hạn chế, kết quả ban đầu là cơ sở để gia đình tiếp tục chăm sóc, đánh giá hiệu quả và tính toán hướng phát triển phù hợp.
Những mô hình trên cho thấy sự chủ động của người dân trong tìm kiếm cây trồng mới, đa dạng hóa sinh kế và khai thác tiềm năng đất đai. Tuy nhiên, đây mới là những mô hình bước đầu; để phát triển thành vùng sản xuất hàng hóa, cần tiếp tục đánh giá hiệu quả, khả năng nhân rộng và nhất là tính ổn định của thị trường tiêu thụ.
Tổ chức lại sản xuất, nâng cao giá trị nông sản
Bạch Thông có điều kiện phát triển nông, lâm nghiệp với cơ cấu sản xuất đa dạng. Hiện xã có trên 700 ha cây ăn quả các loại, trong đó cam, quýt chiếm hơn 600 ha; diện tích gieo trồng lúa hằng năm đạt trên 350 ha, ngô từ 80 - 100 ha, rau màu gần 100 ha. Chăn nuôi duy trì tổng đàn lợn khoảng 2.500 - 3.000 con, đàn gia cầm trên 70.000 con mỗi năm. Diện tích rừng trồng đã thành rừng theo báo cáo hiện trạng trên 3.442 ha, tỷ lệ che phủ rừng đạt 78,69%. Thu nhập bình quân đầu người của xã đạt hơn 55 triệu đồng/năm.
Với diện tích cây ăn quả lớn, đặc biệt là cam, quýt, cùng lợi thế về đất rừng, Bạch Thông có nền tảng để phát triển các vùng sản xuất nông, lâm nghiệp hàng hóa. Tuy nhiên, sản xuất trên địa bàn vẫn chủ yếu ở quy mô hộ gia đình, còn phân tán; việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, đầu tư thâm canh và hình thành vùng sản xuất tập trung chưa đồng đều.
Khó khăn về hạ tầng cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất. Tại một số vùng trồng cây ăn quả, đường giao thông còn nhỏ hẹp, chủ yếu là đường mòn, lối mở, phương tiện vận chuyển nông sản chỉ có thể sử dụng xe máy. Vào mùa mưa, việc đi lại và đưa sản phẩm ra thị trường càng khó khăn. Trong khi đó, nhiều sản phẩm vẫn tiêu thụ dưới dạng thô, phụ thuộc vào thương lái, thiếu liên kết ổn định giữa người sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp. Điều này khiến chi phí lưu thông tăng, giá trị sản phẩm chưa tương xứng với tiềm năng.
Trước thực tế đó, phát triển kinh tế tập thể, gắn sản xuất với Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) và tăng cường liên kết chuỗi giá trị, được Bạch Thông xác định là một trong những hướng đi quan trọng. Hiện địa phương có 12 hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, duy trì 8 sản phẩm OCOP, gồm 6 sản phẩm đạt 3 sao và 2 sản phẩm đạt 4 sao. Các hợp tác xã góp phần tập hợp hộ sản xuất, kết nối nguồn nguyên liệu, hỗ trợ ứng dụng kỹ thuật, phát triển sản phẩm đặc trưng và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Quy trình chế biến măng khô tại Hợp tác xã Nông nghiệp công nghệ cao BK Food, xã Bạch Thông
Một trong những mô hình tiêu biểu là Hợp tác xã Nông nghiệp công nghệ cao BK Food. Thành lập từ tháng 4/2021, Hợp tác xã tập trung phát triển các sản phẩm như trà hoa vàng, măng sấy, trà giảo cổ lam; trong đó có 3 sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao. Đáng chú ý, sản phẩm trà hoa vàng được bình chọn là sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu tỉnh Thái Nguyên lần thứ 8 năm 2025. Việc khai thác nguồn nguyên liệu địa phương để chế biến thành các sản phẩm có giá trị gia tăng cho thấy hướng đi của Hợp tác xã trong nâng cao giá trị nông sản. Thay vì chủ yếu bán nguyên liệu thô, các sản phẩm được đầu tư chế biến, hoàn thiện mẫu mã và xây dựng thương hiệu, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận thị trường.
Đồng chí Hà Ngọc Việt, Chủ tịch UBND xã Bạch Thông cho biết: Phát triển kinh tế nông thôn không chỉ dừng ở mở rộng diện tích hay tăng sản lượng mà cần chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng, chế biến và xây dựng thị trường cho sản phẩm. Xã định hướng phát triển các vùng cây trồng có lợi thế, trong đó chú trọng cây ăn quả, cây dược liệu; đồng thời nâng cao giá trị rừng sản xuất, từng bước phát triển rừng gỗ lớn và quản lý rừng bền vững.
Cùng với tổ chức lại sản xuất, địa phương cũng quan tâm cải thiện hạ tầng giao thông, thủy lợi phục vụ các vùng sản xuất; khuyến khích người dân, hợp tác xã ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, sản xuất theo tiêu chuẩn phù hợp, xây dựng thương hiệu và tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong tiêu thụ sản phẩm. Việc mở rộng các kênh phân phối, quảng bá nông sản, ứng dụng thương mại điện tử, đầu tư sơ chế và bảo quản cũng là những giải pháp cần thiết để nâng cao giá trị hàng hóa, giảm phụ thuộc vào khâu trung gian.
Nông sản địa phương được trưng bày, giới thiệu tại Ngày hội cam, quýt năm 2025 do xã Bạch Thông tổ chức
Với nền tảng sản xuất nông, lâm nghiệp cùng sự phát triển của các hợp tác xã và chương trình OCOP, Bạch Thông đang từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang chú trọng nâng cao chất lượng, giá trị nông sản. Việc tổ chức lại sản xuất, phát triển các vùng cây trồng có lợi thế, gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm sẽ góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng địa phương, tạo việc làm, cải thiện thu nhập và nâng cao đời sống người dân. Đây cũng là cơ sở quan trọng để Bạch Thông thực hiện mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao.