Sóc Bom Bo, nơi ghi nhận công lao đóng góp sức người, sức của rất to lớn của đồng bào dân tộc X’tiêng trong những năm kháng chiến chống Mỹ, góp phần giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Ngày 9/9/2025, sóc Bom Bo, tỉnh Đồng Nai đã vinh dự được xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia.
Khu bảo tồn Sóc Bom Bo (Ảnh Báo Lao động)
Sóc Bom Bo nằm trên địa bàn thôn Bom Bo, xã Bom Bo, tỉnh Đồng Nai, là nơi ghi dấu sự ra đời ca khúc bất hủ “Tiếng chày trên sóc Bom Bo” của cố nhạc sỹ Xuân Hồng. Ca khúc ca ngợi đồng bào X’tiêng luôn một lòng hướng về cách mạng, đêm giã gạo bên ánh đuốc lồ ô để cung cấp lương thực cho bộ đội.
“Đuốc lồ ô bập bùng lên ánh lửa,
Sóc Bom Bo rộn rã tiếng chày khuya,
Bồng con ra võng để đòng đưa,
Giã gạo ban đêm vì ngày bận làm mùa”…
Trong những năm đầu kháng chiến chống Mỹ, sóc Bom Bo là một đơn vị hậu phương vững chắc. Địch đã mở nhiều đợt càn quét dữ dội nhằm triệt hạ căn cứ gây nhiều tổn thất cho lực lượng cách mạng. Chi bộ Đảng, đội du kích, bộ đội địa phương đã cùng đứng lên đánh địch từ nhiều hướng. Ngày ấy, phải đốt cỏ tranh, cây lồ ô lấy than ngâm nước, lọc lấy nước ăn thay muối nhưng đồng bào vẫn sẵn sàng ăn củ rừng để nhường gạo cho cách mạng, ăn tro để nhường muối cho bộ đội.
Trong điều kiện khó khăn bị địch phá hoại sản xuất, đốt phá nương rẫy, song đồng bào sóc Bom Bo vẫn mưu trí tổ chức sản xuất và tích cực ủng hộ nhiều lúa gạo, lương thực, thực phẩm cho cách mạng. Không chỉ sục sôi, nhộn nhịp với phong trào giã gạo nuôi quân, đồng bào sóc Bom Bo còn cắm hàng ngàn hố chông, bố phòng làng chiến đấu chống địch càn quét gần 50 trận lớn, nhỏ, loại khỏi vòng chiến đấu hàng trăm tên địch, tiếp tế nhiều lương thực, thực phẩm cho cách mạng.
Những tháng cuối năm 1964, đầu năm 1965, phong trào đấu tranh chống phá ấp chiến lược của Nhân dân ta diễn ra mạnh mẽ. Quân khu và Bộ Chỉ huy Quân sự Miền quyết định mở Chiến dịch Phước Long - Đồng Xoài nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực tinh nhuệ của địch, hỗ trợ Nhân dân đẩy mạnh chiến tranh du kích, nổi dậy phá ấp chiến lược, mở rộng địa bàn giải phóng, đồng thời chi viện cho hướng tấn công trọng điểm, lực lượng vũ trang địa phương tổ chức tập kích các đồn, chốt lẻ. Trong chiến dịch này, ngoài các nhu cầu khác mà lực lượng của ta đang cần như vũ khí, quân trang, quân dụng thì nhu cầu về lương thực cho bộ đội rất cấp bách. Để đảm bảo bí mật, Bộ Chỉ huy Chiến dịch không thể huy động dân công tải lương thực, thực phẩm mà phải huy động tại chỗ. Do đó, cấp trên đã giao cho sóc Bom Bo phục vụ hậu cần cho Chiến dịch Phước Long - Đồng Xoài.
Di tích lịch sử quốc gia sóc Bom Bo là nơi chứng kiến những khó khăn của đoàn mở đường hành lang Bắc - Nam nối liền hậu phương lớn miền Bắc với tiền tuyến lớn miền Nam; là nơi ghi dấu niềm tự hào về truyền thống đấu tranh kiên cường, bất khuất của đồng bào X’tiêng, nơi ghi nhận những đóng góp về sức người, sức của của đồng bào các dân tộc thiểu số góp phần vào đại thắng mùa Xuân năm 1975; là nơi ghi nhớ tình đoàn kết quân dân thắm thiết trong cách mạng giải phóng dân tộc...
Ngày nay, sóc Bom Bo được chuyển thành Khu Bảo tồn văn hóa dân tộc X’tiêng có tổng diện tích 113 ha. Đây là nơi giới thiệu tổng quan, các phong tục tập quán, nét văn hóa tiêu biểu, quá trình đấu tranh chống ngoại xâm của đồng bào X’tiêng. Khách tham quan tới đây được tìm hiểu sâu thêm về phong trào giã gạo nuôi quân của đồng bào trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, mà tâm điểm là kỳ tích trong 3 ngày đêm, đồng bào X’tiêng đã giã được 5 tấn gạo để cung cấp lương thực cho chiến dịch Phước Long - Đồng Xoài năm 1965. Ngoài ra, Khu bảo tồn còn được đầu tư nhiều hạng mục đạt kỉ lục Việt Nam, như: Bộ cồng chiêng được làm bằng đồng đỏ và thiếc lớn nhất Việt Nam gồm 6 chiêng, 5 cồng có đường kính 2,15m, nặng 600kg; bộ đàn đá có trọng lượng 20 tấn; nhà dài truyền thống; vườn cây lưu niệm; sân lễ hội, nhà làng nghề dệt thổ cẩm, rèn, đan lát, chế biến rượu cần; tuyến đường hoa… đưa sóc Bom Bo trở thành địa chỉ đỏ để tổ chức các hoạt động du khảo về nguồn, tìm hiểu lịch sử vẻ vang của dân tộc - những hoạt động tham quan du lịch rất có ý nghĩa trong những ngày đầu xuân năm mới với mọi người, mọi nhà.
Cối giã gạo bằng thân cây, một sáng tạo của bà con Sóc Bom Bo để tăng năng suất giã gạo nuôi quân (Ảnh Báo Lao động)
Cảnh giã gạo nuôi quân được phục dựng ở khu bảo tồn
Bộ cồng chiêng ở sóc Bom Bo