Mỗi độ xuân về, nhiều lễ hội truyền thống của đồng bào các dân tộc ở Thái Nguyên lại rộn ràng diễn ra. Trong không khí náo nức ấy, giữa tiếng trống hội, tiếng nói cười rộn ràng của người dân và du khách, hình ảnh những quả còn sặc sỡ bay vút lên nền trời xanh đã trở thành nét chấm phá đặc biệt. Trò chơi tung còn - một sinh hoạt văn hóa quen thuộc của đồng bào Tày không chỉ mang tính giải trí mà còn chứa đựng những lớp ý nghĩa sâu sắc về đời sống tinh thần, niềm tin và khát vọng của con người.
Trong quan niệm của người Tày, quả còn không đơn thuần là một vật dụng trong trò chơi dân gian mà còn là biểu tượng của sự sinh sôi, no đủ và hạnh phúc
Trong quan niệm của người Tày, quả còn không đơn thuần là một vật dụng trong trò chơi dân gian mà còn là biểu tượng của sự sinh sôi, no đủ và hạnh phúc. Quả còn thường được làm từ những mảnh vải nhiều màu sắc như đỏ, vàng, xanh, tím… khâu thành hình cầu nhỏ. Bên trong quả còn là hạt thóc, hạt bông hoặc các loại hạt giống - biểu trưng cho sự sinh sôi của vạn vật. Người Tày tin rằng, mỗi quả còn là nơi gửi gắm những ước vọng của con người với đất trời: Mong cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình ấm no, bản làng yên vui. Vì vậy, trước mỗi mùa lễ hội, việc khâu còn được chuẩn bị rất công phu. Những phụ nữ khéo tay tỉ mỉ từng đường kim mũi chỉ để tạo nên những quả còn vừa đẹp vừa chắc chắn, đồng thời gửi gắm vào đó niềm tin và lời cầu chúc tốt lành. Ở nhiều địa phương của tỉnh Thái Nguyên, đặc biệt là các địa phương khu vực phía Bắc, trong lễ hội đầu xuân còn có cuộc thi khâu còn. Những quả còn đẹp nhất sẽ được chọn để sử dụng trong ngày chính hội.
Điểm nhấn của trò chơi tung còn là chiếc cột còn được dựng giữa bãi hội. Trên đỉnh cột thường có một vòng tròn nhỏ, được dán giấy màu, ở giữa khoét lỗ. Người chơi đứng thành hai hàng đối diện, lần lượt ném quả còn sao cho xuyên qua vòng tròn ấy. Thoạt nhìn, đó chỉ là một trò chơi dân gian đơn giản. Nhưng với người Tày, tung còn mang ý nghĩa tượng trưng sâu sắc. Quả còn bay lên cao như mang theo ước vọng của con người gửi đến trời đất. Khi quả còn xuyên qua vòng tròn trên đỉnh cột, người ta tin rằng lời cầu nguyện đã được đất trời lắng nghe. Chính vì vậy, mỗi khi có người ném trúng vòng tròn, cả hội xuân lại vang lên những tràng vỗ tay và tiếng reo vui rộn ràng. Niềm vui ấy không chỉ của riêng người chơi mà còn là niềm vui chung của cả hội xuân và cộng đồng người dân địa phương.
Du khách trải nghiệm trò chơi tung còn tại Lễ hội Lồng Tồng ATK Phú Đình Xuân Bính Ngọ năm 2026Đối với nhiều người dân vùng đồng bào Tày ở Thái Nguyên, trò chơi tung còn đã gắn bó với ký ức tuổi thơ và đời sống văn hóa cộng đồng. Ông Hoàng Văn Lợi, xã Phú Đình chia sẻ: "Ngày nhỏ, cứ mỗi dịp đầu xuân là chúng tôi háo hức ra bãi hội xem tung còn. Người lớn chơi trước, sau đó đến thanh niên, trẻ con cũng tham gia; không khí lễ hội rất vui. Với chúng tôi, tung còn không chỉ là trò chơi mà còn là nét văn hóa truyền thống cần được giữ gìn cho con cháu sau này". Chị Nông Thị Lan, xã Ba Bể cũng cho biết: Phụ nữ trong bản thường khâu còn trước lễ hội. Mỗi quả còn đều được làm cẩn thận, nhiều màu sắc để mang lại may mắn cho người chơi. Khi nhìn thấy quả còn bay lên trời cao giữa ngày hội, ai cũng thấy vui và tin rằng năm mới sẽ gặp nhiều điều tốt lành hơn.
Không chỉ hấp dẫn người dân địa phương, trò tung còn để lại nhiều ấn tượng với du khách khi đến với các lễ hội xuân ở Thái Nguyên. Anh Nguyễn Minh Tuấn, một du khách đến từ Hà Nội tham gia vào Lễ hội Xuân Ba Bể cho biết: "Tôi từng nghe nói nhiều về trò tung còn của người Tày nhưng đây là lần đầu được trực tiếp tham gia. Cảm giác khi ném quả còn lên cao rất thú vị, nhất là khi mọi người xung quanh cùng cổ vũ. Không khí lễ hội rất ấm áp và gần gũi. Điều khiến tôi ấn tượng hơn cả không chỉ là trò chơi mà là nét văn hóa cộng đồng ở địa phương. Mọi người từ người già, trẻ nhỏ đến du khách đều hòa vào niềm vui chung".
Cuộc thi Khâu còn trong Lễ hội Lồng tồng Ba Bể Xuân Bính Ngọ năm 2026
Trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, nhiều giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một. Tuy nhiên, với đồng bào Tày ở Thái Nguyên, quả còn và trò tung còn vẫn được gìn giữ như một phần không thể thiếu của đời sống tinh thần. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, việc bảo tồn những trò chơi dân gian như tung còn không chỉ giúp gìn giữ một nét đẹp truyền thống mà còn góp phần củng cố sự gắn kết cộng đồng, bồi đắp đời sống tinh thần của người dân.
Ngày nay, cùng với sự quan tâm của các cấp, các ngành và ý thức gìn giữ của cộng đồng, trò chơi tung còn và hình tượng quả còn tiếp tục được bảo tồn, phát huy trong nhiều lễ hội truyền thống. Không chỉ là hoạt động văn hóa đặc sắc của đồng bào Tày, tung còn còn góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của người dân, đồng thời tạo sức hấp dẫn đối với du khách khi đến với Thái Nguyên. Những quả còn bay lên giữa hội xuân vì thế không chỉ mang theo ước vọng của con người về một năm mới tốt lành, mà còn là biểu tượng cho sức sống bền bỉ của những giá trị văn hóa truyền thống trong dòng chảy của cuộc sống hôm nay.