Hiện nay, tỉnh Thái Nguyên có trên 21 nghìn ha chè, với sản lượng chè búp tươi đạt trên 195 nghìn tấn, trong đó diện tích chè giống mới khoảng 13.300ha, chiếm trên 60% tổng diện tích. Được coi là “Đệ nhất danh Trà”, sản phẩm Trà Thái Nguyên đã đạt kỷ lục Quốc tế “Top các đặc sản có giá trị tại châu Á”.
Hiện nay, tỉnh Thái Nguyên có trên 21 nghìn ha chè, với sản lượng chè búp tươi đạt trên 195 nghìn tấn, trong đó diện tích chè giống mới khoảng 13.300ha, chiếm trên 60% tổng diện tích. Được coi là “Đệ nhất danh Trà”, sản phẩm Trà Thái Nguyên đã đạt kỷ lục Quốc tế “Top các đặc sản có giá trị tại châu Á”.
Đồng chí Trịnh Việt Hùng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh: ”Giải pháp chiến lược và xuyên suốt để nâng cao chất lượng, sản phẩm chè Thái Nguyên chính là thực hiện sản xuất theo quy trình an toàn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng..” (Ảnh: Trần Nhung)
Mặc dù đã được xác định là sản phẩm nông nghiệp quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế chung của tỉnh, nhưng thực trạng cây chè ở Thái Nguyên vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Cụ thể là, chất lượng, giá trị, sức cạnh tranh của sản phẩm chè chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế; sản xuất, sơ chế chủ yếu theo phương pháp thủ công truyền thống quy mô hộ gia đình; chưa có quy hoạch vùng sản xuất nguyên liệu tập trung gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm... Bên cạnh đó, mô hình vùng sản xuất chè ứng dụng công nghệ cao còn ít; sản phẩm chè được chế biến công nghiệp chủ yếu là nguyên liệu thô có chất lượng và giá trị kinh tế thấp; các doanh nghiệp trong và ngoài nước đầu tư vào sản xuất - chế biến chè công nghệ cao cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu vẫn rất hạn chế. Ngoài ra, cơ sở hạ tầng vùng sản xuất chè tập trung của tỉnh cũng chưa được đầu tư đồng bộ. Thương hiệu chè Thái Nguyên chưa phát huy được tiềm năng thế mạnh, chưa hình thành được liên kết trong sản xuất - chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Từ thực tế trên cho thấy, việc thực hiện tái cơ cấu lại ngành chè là một nhiệm vụ cấp thiết, và thực tế đã được tỉnh xác định là một trong những nội dung trọng tâm của Đề án “Tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững giai đoạn 2016-2020”. Theo đó, mục tiêu tổng quát khi tái cơ cấu là nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng, sức cạnh tranh và phát triển bền vững các sản phẩm chè Thái Nguyên. Phấn đấu đến năm 2020, tổng diện tích chè của tỉnh đạt 23.000ha, trong đó chè giống mới chiếm 80% tổng diện tích; tập trung hỗ trợ sản xuất và chứng nhận sản phẩm chè an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP hoặc GAP khác; tăng cường công tác xúc tiến thương mại, tiêu thụ sản phẩm...
Vùng chè VietGap thị trấn Sông Cầu, huyện Đồng Hỷ - một trong những vùng chè trọng điểm của tỉnh Thái Nguyên. (Ảnh: Trần Nhung)
Về giải pháp thực hiện, việc tái cơ cấu ngành chè của tỉnh sẽ tập trung vào một số giải pháp trọng tâm gồm: Tăng cường sử dụng giống mới có năng suất, chất lượng cao như: LDP1, Kim Tuyên, Phúc Vân Tiên, Thúy Ngọc, Vân Long... Phấn đấu đến năm 2020 trồng mới, trồng lại thêm 5.000ha, nâng diện tích chè giống mới đạt 18.000ha, chiếm 80% tổng diện tích chè. Cùng với đó là thực hiện các biện pháp ứng dụng kỹ thuật thâm canh, sản xuất an toàn, mở rộng diện tích tưới tiết kiệm; từng bước tăng tỷ lệ cơ giới hóa trong sản xuất và chế biến sản phẩm. Mở rộng diện tích chè sản xuất, chế biến theo hướng an toàn sinh học. Phấn đấu đến năm 2020 sẽ có 16.800ha chè (chiếm 80% diện tích chè kinh doanh) đủ điều kiện được chứng nhận sản xuất an toàn, trong đó hỗ trợ sản xuất và chứng nhận “cơ sở đủ điều kiện đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm” 1.000ha/năm trở lên; hỗ trợ sản xuất và chứng nhận VietGAP (hoặc GAP khác) 500ha/năm trở lên; hình thành liên kết chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ sản phẩm.
Giải pháp chiến lược và xuyên suốt để nâng cao chất lượng, sản phẩm chè Thái Nguyên chính là thực hiện sản xuất theo quy trình an toàn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng. Trong thời gian tới, tỉnh sẽ từng bước hình thành vùng sản xuất chè an toàn, tập trung quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao, trong đó xây dựng một số mô hình tại vùng chè trọng điểm, diện tích 2.000ha với quy mô 30 ha/mô hình trở lên tại các địa phương: Đại Từ, Phú Lương, Định Hóa, Đồng Hỷ, Phổ Yên, T.P Thái Nguyên…
Hiện, huyện Phú Lương có 4.300ha chè với 27 làng nghề chè đã được công nhận. (Trong ảnh: Tổ sản xuất chè VietGap xóm Hang Neo, xã Yên Lạc, huyện Phú Lương đã góp phần quan trọng trong phát triển, xây dựng thương hiệu chè Phú Lương). Ảnh: Trần Nhung
Hiện nay, sản phẩm chè của Thái Nguyên vẫn chủ yếu tiêu thụ trong nước, với hơn 80% tổng sản lượng, chè xuất khẩu chiếm tỷ trọng nhỏ và giá bán còn thấp. Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là sản xuất manh mún, thủ công và thiếu đồng bộ; hình thức tổ chức sản xuất và kinh doanh chè chủ yếu là theo hình thức nông hộ nhỏ lẻ đã và đang bộc lộ nhiều bất cập như: trình độ chuyên môn hóa không cao, năng suất lao động thấp, sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm… Để đẩy mạnh khâu tiêu thụ, nhiệm vụ trước mắt của tỉnh là quy hoạch lại vùng chè một cách khoa học.Đồng thời, tỉnh sẽ tập trung tổ chức các nông hộ sản xuất, kinh doanh chè vào các tổ hợp tác, hợp tác xã; tạo điều kiện thuận lợi để hình thành và xây dựng các mô hình sản xuất tập thể, doanh nghiệp chè.
Một khía cạnh nữa cần đề cập là sản phẩm chè Việt Nam nói chung và Thái Nguyên nói riêng đang được thế giới biết đến nhiều bởi giá bán rẻ chứ không phải chè có chất lượng. Thực tế, đa phần người nông dân chưa tham gia hoặc tham gia chưa nhiều, chưa sâu vào chuỗi giá trị sản phẩm chè. Những người trực tiếp làm ra sản phẩm chè lại được hưởng tỷ lệ rất thấp giá trị mình làm ra, từ đó làm giảm động lực cải thiện ngành chè theo hướng gia tăng chất lượng. Do vậy, trong nội dung tái cơ cấu ngành chè, tỉnh sẽ quy hoạch lại các vùng sản xuất theo hướng kiểm soát sản lượng để điều tiết cung cầu, tăng chất lượng sản phẩm; hạn chế bán các sản phẩm thô, sản phẩm sơ chế. Cùng với đó là hỗ trợ các hợp tác xã, doanh nghiệp từng bước xây dựng thương hiệu và quảng bá cho sản phẩm, từ đó tạo được thị trường ổn định và lâu dài.
Đề án nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững chè Thái Nguyên, giai đoạn 2016-2020 được triển khai với những giải pháp cụ thể sẽ là động lực quan trọng để thúc đẩy phát triển cây chè và sản phẩm trà của tỉnh theo hướng bền vững và mang lại giá trị kinh tế cao hơn nữa cho người sản xuất nói riêng và của Thái Nguyên nói chung.