CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ

MC Phương Thảo: Xin kính chào quý vị và các bạn đang theo dõi chương trình Đối thoại trực tuyến trên Cổng Thông tin điện tử tỉnh Thái Nguyên. Chương trình do Trung tâm Thông tin tỉnh thực hiện.

Thưa quý vị, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, nông nghiệp không chỉ dừng lại ở sản xuất truyền thống mà còn đang chuyển mạnh sang phát triển theo chiều sâu, chú trọng nâng cao giá trị gia tăng và tính bền vững. Với Thái Nguyên, trong không gian phát triển mới, đây vừa là yêu cầu, vừa là cơ hội để tái định vị vai trò của nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế của tỉnh. Tuy nhiên, để nông nghiệp thực sự trở thành ngành kinh tế có giá trị cao, đủ sức cạnh tranh trên thị trường, vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra cần được nhận diện rõ và có giải pháp phù hợp. Chương trình Đối thoại hôm nay chúng ta sẽ cùng trao đổi, làm rõ những tiềm năng, thách thức và định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp giá trị cao trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới.

Tham gia chương trình, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu Nhà giáo Ưu tú, Giáo sư, Tiến sĩ Đào Thanh Vân, giảng viên cao cấp Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam. Xin cảm ơn Giáo sư đã nhận lời tham gia chương trình!

Trước khi bước vào phần trao đổi, xin mời Giáo sư và quý vị khán giả theo dõi một video clip ngắn.

MC Phương Thảo: Thưa Giáo sư Đào Thanh Vân, từ góc nhìn nghiên cứu và thực tiễn, Giáo sư đánh giá như thế nào về tiềm năng, lợi thế của Thái Nguyên trong phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị?

Giáo sư Đào Thanh Vân: Thái Nguyên là tỉnh trung du và miền núi phía Bắc, sau khi sáp nhập tỉnh có cả vùng núi cao với đất đai rộng rãi, từ sát Hà Nội lên gần Cao Bằng, đã tạo ra dư địa phát triển nhiều cây trồng, vật nuôi, có nhiều điều kiện phát triển những sản phẩm nông nghiệp có giá trị cao

MC Phương Thảo: Từ những lợi thế đó, có thể thấy Thái Nguyên đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để hình thành các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng. Vậy theo Giáo sư, đâu sẽ là những sản phẩm chủ lực có khả năng tạo đột phá về giá trị trong thời gian tới?

Giáo sư Đào Thanh Vân: Trước khi thực hiện sáp nhập, cả Thái Nguyên và Bắc Kạn đều đã xác định rõ các nhóm sản phẩm nông nghiệp chủ lực. Cụ thể, tỉnh Thái Nguyên đã xác định 6 sản phẩm nông nghiệp chủ lực gồm: Chè, cây ăn quả (cây na, cây nhãn, bưởi); chăn nuôi (chăn nuôi gia súc, gia cầm), rừng và cây quế.

Tỉnh Bắc Kạn từ năm 2019 cũng xác định 6 sản phẩm nông nghiệp chủ lực, gồm: Các loại rau củ quả, chăn nuôi đại gia súc, gia súc, gia cầm, rừng và các cây dược liệu.

Với những sản phẩm chủ lực này, đây là điều kiện thuận lợi để tạo ra sản phẩm có giá trị cao cho từng vùng miền của Thái Nguyên.

MC Phương Thảo: Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn cũng cho thấy giá trị gia tăng của nông nghiệp Thái Nguyên vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Theo Giáo sư, những hạn chế, “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là gì?

Giáo sư Đào Thanh Vân: Mặc dù chúng ta có rất nhiều lợi thế để phát triển những sản phẩm nông nghiệp chủ lực, tuy nhiên trong năm qua vẫn còn những điểm nghẽn, những khó khăn để mở rộng và nâng cao giá trị của các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, cái chính là sản xuất nông nghiệp của chúng ta còn nhỏ lẻ, chủ yếu sản xuất theo kinh tế hộ gia đình; liên kết giữa người sản xuất và tiêu thụ sản phẩm còn lỏng lẻo; việc gia tăng giá trị bằng việc chế biến sâu, tạo ra những giá trị sản phẩm có giá trị cao chưa làm được một cách triệt để và chưa được mở rộng; việc thu hút các doanh nghiệp lớn để dẫn dắt những sản phẩm nông nghiệp chủ lực cho tỉnh còn hạn chế. Đây là những điểm nghẽn chính trong việc phát triển các sản phẩm chủ lực của tỉnh Thái Nguyên.

MC Phương Thảo: Nhắc đến nông nghiệp Thái Nguyên, không thể không nói đến cây chè - một sản phẩm đã có thương hiệu và vị thế trên thị trường. Tuy nhiên, để chinh phục những phân khúc cao cấp hơn, theo Giáo sư, cần những giải pháp gì để nâng tầm giá trị của sản phẩm này?

Giáo sư Đào Thanh Vân: Nói đến cây chè, cả nước đều biết đến danh hiệu “Thái Nguyên đệ nhất danh trà”. Hiện nay, Thái Nguyên được đánh giá là tỉnh có diện tích và sản lượng lớn nhất toàn quốc, với gần 24.000 ha chè, với sản lượng 260 - 270 nghìn tấn/năm. Từ cây trồng này đã giúp nhiều người dân vượt qua khó khăn để có đời sống tốt hơn.

Tỉnh có nhiều chính sách hỗ trợ, quan tâm phát triển các vùng chè đặc sản như: Tức Tranh, La Bằng, Tân Cương, Trại Cài... Sau khi sáp nhập, chúng ta có thêm vùng chè đặc biệt là chè Shan tuyết của Đồng Phúc, hay là vùng chè Yên Hưng, Yên Cư của xã Chợ Đồn. Đấy là những điều kiện đưa cây chè thành cây mũi nhọn, sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh.

Người dân xã La Bằng thực hành quy trình an toàn trong sản xuất, chế biến chè, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp của địa phương

MC Phương Thảo: Từ câu chuyện của cây chè cũng như các sản phẩm chủ lực khác, có thể thấy yêu cầu đặt ra là phải tái cơ cấu ngành nông nghiệp một cách bài bản hơn. Theo Giáo sư, quá trình này nên tập trung vào những trụ cột nào để vừa nâng cao hiệu quả kinh tế, vừa bảo đảm tính bền vững lâu dài?

Giáo sư Đào Thanh Vân: Không chỉ riêng cây chè, để phát triển các sản phẩm nông nghiệp chủ lực một cách hiệu quả và bền vững trong giai đoạn hiện nay, Thái Nguyên cần tập trung vào 3 trụ cột chính.

Thứ nhất, là trụ cột về sản phẩm: Trong đó, cần nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm, đồng thời chú trọng xây dựng thương hiệu, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Thứ hai, là trụ cột về công nghệ: Hiện nay, với bước tiến về khoa học công nghệ, việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật phải được triển khai đồng bộ, từ khâu sản xuất, canh tác, nuôi trồng đến chế biến. Đặc biệt, cần tích hợp công nghệ số vào quản lý, truy xuất nguồn gốc và phát triển chuỗi giá trị nông sản chủ lực.

Thứ ba, là trụ cột về môi trường và kinh tế xanh: Phát triển nông nghiệp cần gắn với các tiêu chí xanh, sạch, an toàn, hướng tới sản xuất hữu cơ và kinh tế tuần hoàn. Đây là yếu tố quan trọng để phát triển các sản phẩm nông nghiệp chủ lực mang tính bền vững và hiệu quả kinh tế nhiều chiều.

Tại Hội thảo quốc tế khởi động Dự án “Hỗ trợ kinh tế tuần hoàn xanh thông qua cải thiện chuỗi giá trị nông nghiệp ở miền Bắc Việt Nam”, UBND tỉnh Thái Nguyên phối hợp với Cơ quan Hợp tác quốc tế Hàn Quốc (KOICA) tổ chức trao Biên bản ghi nhớ thành lập Ban Điều phối Dự án và ký kết thỏa thuận hợp tác

MC Phương Thảo: Trong xu thế chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp hiện nay, nhiều địa phương đã có những bước đi rất nhanh. Vậy với Thái Nguyên, theo Giáo sư, đâu là những giải pháp cần được ưu tiên để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm?

Giáo sư Đào Thanh Vân: Hiện nay, để phát triển các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, cần tập trung vào một số giải pháp ưu tiên. Trước hết là tổ chức lại sản xuất, chuyển từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ của từng hộ gia đình sang hình thành các tổ chức kinh tế tập thể như hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và doanh nghiệp. Việc tổ chức sản xuất theo chuỗi sẽ giúp tạo ra sản phẩm có chất lượng đồng đều, sản lượng lớn, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học - kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp, từ khâu chọn tạo giống, quy trình canh tác, chăn nuôi đến các kỹ thuật xử lý chất thải. Đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ số như truy xuất nguồn gốc sản phẩm, xây dựng và quản lý mã số vùng trồng, vùng nuôi… nhằm nâng cao chất lượng và tính minh bạch của sản phẩm nông nghiệp.

Một giải pháp quan trọng khác là phát triển thị trường tiêu thụ. Các sản phẩm nông nghiệp cần hướng tới những thị trường có giá trị cao, đa dạng hóa sản phẩm và thực hiện tiêu chuẩn hóa theo các quy chuẩn an toàn như VietGAP, hữu cơ… Qua đó, từng bước chuyển từ sản xuất theo số lượng sang sản xuất theo giá trị, đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.

MC Phương Thảo: Một yếu tố khác cũng thường được nhấn mạnh trong phát triển nông nghiệp hiện đại là mối liên kết giữa Nhà nước, nhà nông và doanh nghiệp. Từ thực tiễn triển khai, Giáo sư đánh giá như thế nào về vai trò của liên kết này đối với mục tiêu phát triển nông nghiệp giá trị cao tại Thái Nguyên?

Giáo sư Đào Thanh Vân: Có lẽ phải nói một cách đầy đủ là liên kết 4 nhà, ngay từ năm đầu của thế kỷ 21, Chính phủ đã có quyết định về liên kết 4 nhà trong sản xuất nông nghiệp:

Nhà nước là người kiến tạo, đề xuất ra những chủ trương, đường lối, tạo ra hạ tầng kỹ thuật, môi trường để phát triển sản phẩm nông nghiệp.

Nhà doanh nghiệp mang tính dẫn dắt, đối với những doanh nghiệp, hợp tác xã có những hình thức tổ chức chặt chẽ hơn. Họ biết thị trường cần sản phẩm gì, chúng ta cần sản xuất sản phẩm gì.

Nhà nông là nhà sản xuất, phải sản xuất chuyên nghiệp, chỉn chu, tạo ra sản phẩm đảm bảo, chất lượng, mang lại giá trị.

Cuối cùng, không thể thiếu nhà khoa học, nghiên cứu ra sản phẩm khoa học, sản phẩm trí tuệ để ứng dụng vào các hoạt động của sản xuất nông, lâm nghiệp.

Chính vì vậy, việc liên kết 4 nhà luôn giữ nguyên giá trị và chắc rằng nó sẽ luôn đồng hành trong sản xuất nông lâm nghiệp.

Các sản phẩm VietGAP, hữu cơ của các HTX, doanh nghiệp của tỉnh Thái Nguyên đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường

MC Phương Thảo: Qua quá trình nghiên cứu và làm việc tại nhiều địa phương, Giáo sư có thể chia sẻ thêm góc nhìn của mình về hiệu quả của các cơ chế, chính sách mà Thái Nguyên đã triển khai trong thúc đẩy phát triển nông nghiệp thời gian qua?

Giáo sư Đào Thanh Vân: Có thể thấy, trong những năm qua, Thái Nguyên rất quan tâm và ưu tiên ban hành nhiều cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển nông, lâm nghiệp. Từ năm 2021, tỉnh Thái Nguyên (trước sáp nhập) đã phê duyệt Đề án phát triển các sản phẩm nông nghiệp chủ lực; trước đó, tỉnh Bắc Kạn (cũ) cũng đã ban hành Đề án phát triển sản phẩm nông nghiệp chủ lực từ năm 2019. Cùng với đó, HĐND các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Kạn (trước sáp nhập) và tỉnh Thái Nguyên hiện nay đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện cho người dân phát triển sản phẩm nông nghiệp chủ lực

Mặc dù tỉnh có nhiều chính sách và đã phát huy hiệu quả nhất định, góp phần hỗ trợ tích cực cho người dân nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên việc thực thi các chính sách vẫn còn một số hạn chế, nên chưa tạo ra được sự nhảy vọt cho phát triển sản phẩm nông nghiệp chủ lực và chưa mang lại hiệu quả kinh tế như kỳ vọng.

MC Phương Thảo: Từ những kết quả và cả những vấn đề đặt ra, theo Giáo sư, trong thời gian tới, Thái Nguyên cần tiếp tục hoàn thiện những cơ chế, chính sách gì để phát triển kinh tế nông nghiệp giá trị cao một cách thực chất và hiệu quả hơn?

Giáo sư Đào Thanh Vân: Đối với các chính sách phát triển nông nghiệp của tỉnh Thái Nguyên, có thể thấy rằng hệ thống cơ chế, chính sách đã được ban hành khá đầy đủ và có tính hỗ trợ mạnh mẽ. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực tế vẫn còn một số nội dung chưa đáp ứng được kỳ vọng. Vì vậy, để các chính sách của tỉnh thực sự đi vào cuộc sống, hỗ trợ hiệu quả cho người làm nông trong bối cảnh khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo ngày càng phát triển, thời gian tới cần tập trung vào một số nội dung trọng tâm.

Trước hết, đối với các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, cần xây dựng quy hoạch cụ thể hơn cho từng vùng sản xuất. Trên cơ sở điều kiện tự nhiên và lợi thế của từng địa phương, xác định rõ vùng nào phù hợp phát triển loại cây trồng, vật nuôi nào nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế và tính bền vững.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh tích tụ, tập trung đất đai để tạo điều kiện cho doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế tham gia đầu tư, tổ chức sản xuất với quy mô lớn, hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung. Đồng thời, tăng cường chế biến sâu đối với các sản phẩm nông nghiệp, qua đó nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

Một nội dung quan trọng khác là thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp. Hiện nay, số lượng doanh nghiệp đầu tư vào thương mại, công nghiệp hay lĩnh vực công nghệ khá nhiều, nhưng doanh nghiệp tham gia đầu tư trực tiếp vào nông nghiệp vẫn còn hạn chế. Vì vậy, tỉnh cần có thêm các cơ chế, chính sách phù hợp để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào phát triển sản phẩm nông nghiệp chủ lực.

Cùng với đó, cần chú trọng tiêu chuẩn hóa sản phẩm và xây dựng thương hiệu mạnh cho các sản phẩm nông nghiệp của tỉnh. Khi các sản phẩm được tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn và có thương hiệu rõ ràng, khả năng mở rộng thị trường và nâng cao giá trị kinh tế sẽ lớn hơn, góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững và đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế chung của tỉnh Thái Nguyên.

Ngành nông nghiệp được nâng cao giá trị thông qua phát triển du lịch (Ảnh: Du khách trải nghiệm văn hóa trà tại vùng chè La Bằng)

MC Phương Thảo: Cuối cùng, với sự gắn bó lâu năm trong lĩnh vực nông nghiệp, Giáo sư kỳ vọng như thế nào về diện mạo nông nghiệp Thái Nguyên trong thời gian tới? Đồng thời, Giáo sư muốn gửi gắm thông điệp gì tới người nông dân, doanh nghiệp, các nhà đầu tư đang quan tâm đến lĩnh vực này và chính quyền địa phương?

Giáo sư Đào Thanh Vân: Với tiềm năng, thế mạnh về điều kiện đất đai, con người, khí hậu của tỉnh, chúng tôi hy vọng Thái Nguyên sẽ trở thành trung tâm phát triển nông nghiệp giá trị cao của phía Bắc.

Thông điệp tôi muốn gửi tới nông dân, nhà quản lý, doanh nghiệp, các nhà đầu tư đang quan tâm đến lĩnh vực nông nghiệp giá trị cao của tỉnh Thái Nguyên là: “Muốn đi xa, nông nghiệp Thái Nguyên phải đi bằng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, thực hiện liên kết chặt chẽ 4 nhà: Nhà nước kiến tạo - Doanh nghiệp dẫn dắt - Nông dân chuyên nghiệp - Khoa học đồng hành”. Như vậy, nền nông nghiệp Thái Nguyên sẽ mang lại hiệu quả kinh tế như tiềm năng vốn có của tỉnh.

MC Phương Thảo: Thưa quý vị và các bạn, những chia sẻ của Giáo sư Đào Thanh Vân đã mang đến nhiều góc nhìn sâu sắc về định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp giá trị cao tại Thái Nguyên. Hy vọng rằng, với những giải pháp đồng bộ và quyết tâm của cả hệ thống chính trị, nông nghiệp Thái Nguyên sẽ ngày càng phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của tỉnh.

Đến đây, chương trình Đối thoại của chúng tôi xin được khép lại. Cảm ơn Nhà giáo Ưu tú, Giáo sư, Tiến sĩ Đào Thanh Vân đã tham gia chương trình. Xin kính chào và hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong các chương trình sau.