Hợp tác xã nông nghiệp: Động lực đưa nông thôn mới đi vào chiều sâu
Trong tiến trình xây dựng nông thôn mới (NTM), Thái Nguyên xác định phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững là nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa quyết định đến chất lượng và chiều sâu của các tiêu chí. Cùng với đầu tư hạ tầng, việc tổ chức lại sản xuất, nâng cao thu nhập và ổn định sinh kế cho người dân được coi là thước đo phản ánh thực chất kết quả xây dựng NTM. Thực tiễn triển khai cho thấy, hệ thống hợp tác xã (HTX) nông nghiệp đang ngày càng khẳng định vai trò nòng cốt, là lực lượng trực tiếp thúc đẩy các tiêu chí NTM đi vào chiều sâu và bền vững.

Các HTX trên địa bàn tỉnh đã góp phần đáng kể vào tiến trình xây dựng NTM của Thái Nguyên
Hiện nay, toàn tỉnh Thái Nguyên có hơn 1.300 HTX, trong đó gần 900 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Các HTX tham gia trực tiếp vào những ngành hàng chủ lực của địa phương như chè, lúa gạo, rau màu, chăn nuôi, chế biến nông sản và sản phẩm OCOP. Phần lớn HTX duy trì hoạt động ổn định, tạo việc làm thường xuyên cho hàng chục nghìn lao động nông thôn, với mức thu nhập bình quân khoảng 6,5 triệu đồng/người/tháng.
Bên cạnh đó, HTX còn giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức lại sản xuất nông nghiệp; thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đây là những yếu tố then chốt giúp nhiều địa phương không chỉ hoàn thành, mà còn giữ vững và nâng cao chất lượng các tiêu chí NTM.

Bà Nguyễn Thị Trang, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc HTX giới thiệu thịt bò H'Mông sấy khô
Trong tiến trình xây dựng NTM, vai trò của kinh tế hợp tác được thể hiện rõ nét thông qua những mô hình cụ thể ở cơ sở, nhất là tại địa bàn vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi việc triển khai các tiêu chí NTM còn nhiều khó khăn. HTX Bò Mông số 11, xã Văn Lăng là một ví dụ tiêu biểu cho cách tổ chức sản xuất phù hợp với điều kiện miền núi. Thành lập năm 2019 tại địa bàn có hơn 2/3 dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, HTX Bò Mông số 11 do bà Nguyễn Thị Trang sáng lập đã lựa chọn hướng khai thác giống bò Mông bản địa, phù hợp điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và nguồn lực tại chỗ. Từ nền tảng này, HTX từng bước ổn định sản xuất và mở rộng theo hướng nông nghiệp sinh thái, đa dạng hóa vật nuôi, hình thành mô hình chăn nuôi khép kín gắn với bảo vệ môi trường. Hiện HTX có 6 thành viên chính thức, liên kết với 45 hộ dân. Việc áp dụng kỹ thuật chuồng kín, đệm lót sinh học và quy trình thú y nghiêm ngặt giúp đàn bò sinh sản ổn định, dịch bệnh được kiểm soát. Trên cơ sở đó, HTX đầu tư chế biến sâu, phát triển sản phẩm bò sấy khô đạt chuẩn OCOP 3 sao, đáp ứng các tiêu chí phát triển kinh tế trong xây dựng NTM. Đặc biệt, mô hình tạo việc làm ổn định cho phụ nữ và thanh niên vùng cao, từ đó góp phần giảm nghèo, nâng cao thu nhập và ổn định đời sống. Bà Nguyễn Thị Trang, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc HTX cho biết: “Ở vùng cao như Văn Lăng, xây dựng NTM không thể làm theo cách dàn trải. Muốn người dân tham gia bền vững thì mô hình sản xuất phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, tập quán và khả năng của bà con. HTX được thành lập với mục tiêu trước hết là giúp người dân có sinh kế ổn định, sau đó mới từng bước nâng cao giá trị sản phẩm.”

Một góc nông thôn ở Vô Tranh
Ở xã Vô Tranh - địa phương xác định trồng và chế biến chè là ngành kinh tế chủ lực, mô hình HTX Chè sạch Đạt Phát đang trở thành điểm sáng trong phát triển nông nghiệp bền vững. Thành lập năm 2020, HTX kiên định mục tiêu sản xuất chè sạch, an toàn; xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn VietGAP; đồng thời giữ vai trò đầu mối liên kết nông dân - doanh nghiệp - thị trường. Ông Vũ Thành Thơm, Giám đốc HTX cho biết: Việc hình thành chuỗi liên kết đã giúp người dân yên tâm đầu tư sản xuất theo quy trình an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm và ổn định đầu ra. Đây cũng là cơ sở quan trọng giúp địa phương hoàn thành các tiêu chí về kinh tế nông thôn, việc làm và sản xuất bền vững trong xây dựng NTM.
Được hình thành trên cơ sở sáp nhập 4 xã (Vô Tranh, Cổ Lũng, Tức Tranh và Phú Đô), xã Vô Tranh mới hiện có 35 HTX nông nghiệp, 60 tổ hợp tác, 39 làng nghề, với 16 sản phẩm OCOP đạt từ 3 - 4 sao. Việc phát triển kinh tế hợp tác đã giúp địa phương từng bước tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, an toàn, bền vững, qua đó tạo nền tảng nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng NTM sau sáp nhập. Ông Bùi Phương Thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Vô Tranh cho biết: Trong bối cảnh yêu cầu giữ vững và nâng cao các tiêu chí NTM được đặt ra ở mức cao hơn, kinh tế hợp tác tiếp tục được xã xác định là trụ cột nhằm tạo việc làm, nâng cao thu nhập và ổn định đời sống người dân.

Liên minh HTX tỉnh Thái Nguyên và các HTX tiêu biểu của tỉnh tham gia Diễn đàn kinh tế hợp tác, HTX năm 2025 tại Thủ đô Hà Nội
Thực tiễn triển khai tại các địa phương cho thấy, hệ thống HTX ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong thực hiện các tiêu chí xây dựng NTM. Nhận thức rõ vị trí, vai trò của khu vực kinh tế hợp tác trong tiến trình xây dựng NTM, NTM nâng cao và kiểu mẫu, thời gian qua, Liên minh HTX tỉnh đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực nhằm hỗ trợ, thúc đẩy các HTX nông nghiệp phát triển. Ông Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh cho biết: Để tiếp sức cho khu vực kinh tế hợp tác, các chương trình hỗ trợ của Nhà nước cùng sự đồng hành của Liên minh HTX tỉnh được triển khai đồng bộ. Theo đó, toàn tỉnh đã tổ chức 74 lớp đào tạo, tập huấn về quản trị HTX, sản xuất an toàn, xây dựng chuỗi giá trị, thương mại điện tử và ứng dụng công nghệ số, giúp hơn 3.300 thành viên HTX nâng cao năng lực quản lý. Cùng với đó, chính sách đưa lao động trẻ về làm việc tại HTX đã góp phần bổ sung nguồn nhân lực chất lượng, mang tư duy mới và kỹ năng quản trị hiện đại cho khu vực nông thôn. Hoạt động xúc tiến thương mại cũng được đẩy mạnh, với khoảng 300 lượt HTX được hỗ trợ tham gia hội chợ, triển lãm, quảng bá sản phẩm và bán hàng trên các nền tảng số. Ngoài ra, từ năm 2023 đến nay, Quỹ hỗ trợ phát triển HTX đã giải ngân trên 118 tỷ đồng cho các HTX, tổ hợp tác nông nghiệp, tạo điều kiện mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ.
Có thể nói, với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, kinh tế hợp tác đang từng bước khẳng định vị thế là lực lượng quan trọng trong xây dựng NTM ở Thái Nguyên, góp phần thúc đẩy khu vực nông thôn phát triển theo hướng bền vững, thực chất và hiệu quả.