Trong dòng chảy lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước, có những dấu mốc không chỉ làm thay đổi vận mệnh dân tộc mà còn mở ra một chân trời tư tưởng mới. Mùa xuân năm 544, khi Lý Bí lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Lý Nam Đế, niên hiệu là Thiên Đức, đặt tên nước là Vạn Xuân, đó là sự kiện chính trị đặc biệt quan trọng, đồng thời là lời tuyên ngôn về khát vọng độc lập và ước mong xã tắc trường tồn muôn đời của nhà nước phương Nam.
Trích đoạn sử thi “Lý Nam Đế” được tái hiện giàu cảm xúc, khắc họa khí phách quật cường và khát vọng dựng nước Vạn Xuân của vị Hoàng đế đầu tiên trong lịch sử dân tộcKhát vọng độc lập, tự chủ, tự cường
Lý Nam Đế tên thật là Lý Bôn hay còn gọi là Lý Bí, sinh ngày 12 tháng 9 năm Quý Mùi (17 tháng 10 năm 503). Ông là người con xuất thân từ làng Cổ Pháp, xã Tiên Phong, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên (nay là phường Vạn Xuân, tỉnh Thái Nguyên). Từ nhỏ ông đã được biết đến là một cậu bé thông minh.
Trong bối cảnh đất nước chìm trong ách đô hộ phương Bắc kéo dài hơn một nghìn năm Bắc thuộc, ông đã sớm hun đúc ý chí lớn. Năm Nhâm Tuất (542), Lý Bí tập hợp hào kiệt, phát động Nhân dân đứng lên khởi nghĩa, giành chiến thắng vang dội, quét sạch quân giặc nhà Lương ra khỏi bờ cõi nước ta. Hai năm sau, năm Giáp Tý (544), Lý Bí lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Lý Nam Đế, đặt tên nước là Vạn Xuân, niên hiệu là Thiên Đức; tổ chức triều đình với đầy đủ ban văn, ban võ, cho đúc tiền riêng, định đô ở vùng cửa sông Tô Lịch.
Sự kiện ấy không chỉ thể hiện tư duy, tầm nhìn chiến lược và bản lĩnh của một nhà kiến quốc, mà còn đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc, một vị Hoàng đế chính thức xưng đế, khẳng định chủ quyền độc lập, tự chủ ngang hàng với các triều đại phương Bắc. Hào khí Vạn Xuân từ đó trở thành biểu tượng bất diệt của ý chí quật cường và khát vọng trường tồn của dân tộc Việt Nam.
Công lao của Lý Nam Đế không chỉ nằm ở chiến thắng quân xâm lược, mà còn ở tầm nhìn kiến quốc. Ông đặt nền móng cho một nhà nước độc lập có tổ chức, có thể chế, có biểu tượng chủ quyền riêng. Dù triều đại tồn tại chưa lâu, song tinh thần Vạn Xuân đã trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt các cuộc kháng chiến và công cuộc xây dựng đất nước về sau. Từ ý chí “xưng đế” đến những trang sử hào hùng của các triều đại kế tiếp, mạch nguồn độc lập ấy không ngừng được bồi đắp, hun đúc.
Để tri ân công lao của vị Hoàng đế đầu tiên, nhiều địa phương trong cả nước đã xây dựng nơi thờ tự Lý Nam Đế. Gần 15 thế kỷ qua, ở nhiều địa phương trong cả nước, người dân vẫn duy trì các lễ hội nhân dịp ngày sinh, ngày mất, đặc biệt là ngày Lý Bí lên ngôi (12 tháng Giêng), được tổ chức trang trọng, trở thành đợt sinh hoạt văn hóa tâm linh có ý nghĩa sâu sắc.
Tại tỉnh Thái Nguyên, Đền thờ Lý Nam Đế (đền Mục) thuộc quần thể Di tích lịch sử quốc gia Lý Nam Đế (gồm đền Mục, chùa Hương Ấp, chùa Mãn Tăng) - một trong những địa điểm quan trọng gắn với việc xác định quê hương của Đức Hoàng đế Lý Nam Đế, đồng thời là nơi tôn vinh, ghi nhận công lao của vị Hoàng đế đầu tiên trong lịch sử dân tộc.
Phát huy giá trị lịch sử
Nhận thức sâu sắc giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa và tâm linh của Di tích lịch sử Quốc gia Lý Nam Đế, trong những năm qua, tỉnh Thái Nguyên đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Di tích. Đền Mục, chùa Hương Ấp cùng các công trình trong quần thể Di tích đã và đang được đầu tư tu bổ khang trang, bề thế, giữ gìn kiến trúc truyền thống, bảo đảm sự tôn nghiêm, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của Nhân dân và du khách.
Lễ hội "Vạn Xuân khai Quốc" năm 2026 được tổ chức quy mô cấp tỉnh để tiếp tục giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần độc lập tự chủ, ý chí tự cường dân tộcHằng năm, các nghi lễ dâng hương, tế lễ được tổ chức trang trọng vào ngày sinh, ngày mất và ngày xưng đế của Đức Hoàng đế; trong đó, ngày 12 tháng Giêng âm lịch là lễ hội chính. Năm nay, Lễ hội “Vạn Xuân khai Quốc” được tổ chức quy mô cấp tỉnh, không chỉ là hoạt động văn hóa - tâm linh thường niên, mà còn là dịp để Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc tỉnh Thái Nguyên thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với công lao to lớn của Đức Hoàng đế Lý Nam Đế; đồng thời cụ thể hóa chủ trương phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Thái Nguyên trong giai đoạn mới. Thông qua lễ hội, địa phương tiếp tục tuyên truyền, giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần độc lập tự chủ, ý chí tự cường dân tộc cho thế hệ trẻ; khơi dậy niềm tự hào, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân; quảng bá hình ảnh quê hương Thái Nguyên - mảnh đất địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống cách mạng và đang vươn mình mạnh mẽ trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Nhân kỷ niệm 1.482 năm Đức hoàng đế Lý Nam Đế lên ngôi, Lễ hội năm nay được tỉnh Thái Nguyên quan tâm, chỉ đạo, tổ chức với quy mô phù hợp, bảo đảm trang trọng, an toàn, tiết kiệm và đậm đà bản sắc dân tộc. Trong đó, phần lễ được cử hành theo nghi thức truyền thống, thành kính, trang nghiêm; phần hội phong phú với nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và trò chơi dân gian đặc sắc, tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong Nhân dân và du khách.
Phát biểu khai mạc Lễ hội, đồng chí Bùi Văn Lương, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh mong muốn Di tích Lý Nam Đế sẽ trở thành điểm nhấn trong không gian văn hóa - du lịch tâm linh của tỉnh, đồng thời là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Hào khí Vạn Xuân năm xưa là lời nhắc nhở thiêng liêng đối với chúng ta hôm nay phải tiếp tục giữ vững độc lập, chủ quyền; phát huy tinh thần tự lực, tự cường; xây dựng quê hương, đất nước ngày càng văn minh, hùng cường, thịnh vượng.
Tự hào quê hương vua Lý Nam Đế
Tự hào là quê hương của vị Hoàng đế đầu tiên trong lịch sử dân tộc, ngày nay, cán bộ và Nhân dân tổ dân phố Hòa Bình, phường Vạn Xuân đang ra sức thi đua lao động sản xuất, xây dựng đời sống văn hóa, giữ gìn an ninh trật tự, phát huy truyền thống cách mạng của mảnh đất địa linh nhân kiệt. Mỗi người dân nơi đây đều ý thức sâu sắc rằng, niềm tự hào về cội nguồn không chỉ được thể hiện qua những ngày lễ hội trang trọng, mà còn bằng những việc làm cụ thể, thiết thực trong đời sống hằng ngày.
Em Tạ Thị Hoài Anh (tổ dân phố Hòa Bình), học sinh lớp 6A2, Trường THCS Nga My, chia sẻ: “Qua lời kể của ông bà, bố mẹ và qua những bài học lịch sử trên lớp, em hiểu hơn về công lao to lớn của Vua Lý Nam Đế. Em cảm thấy rất tự hào khi quê hương mình là nơi sinh ra vị vua đã đặt nền móng cho nước Vạn Xuân. Em sẽ cố gắng học tập thật tốt để sau này trở thành người có ích cho gia đình và xã hội”. Những suy nghĩ trách nhiệm ấy cho thấy truyền thống yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc đang được trao truyền qua các thế hệ.
Đồng chí Nguyễn Văn Đáng, Bí thư Chi bộ tổ dân phố Hòa Bình, phường Vạn Xuân khẳng định: “Niềm tự hào về quê hương Vua Lý Nam Đế là động lực tinh thần to lớn để cán bộ, đảng viên và Nhân dân trong tổ dân phố đoàn kết, nỗ lực hoàn thành tốt các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đời sống văn hóa. Chi bộ luôn định hướng, xác định phải giữ gìn, phát huy giá trị di tích, đồng thời cụ thể hóa tinh thần tự lực, tự cường bằng những kết quả phát triển thực chất, bền vững”.
Phường Vạn Xuân đã và đang tập trung phát triển mọi mặt kinh tế - xã hội, xứng đáng với truyền thống của mảnh đất địa linh nhân kiệtKhông chỉ riêng tổ dân phố Hòa Bình, phường Vạn Xuân hôm nay đang từng bước đổi thay, phát triển đồng bộ về hạ tầng, thương mại, dịch vụ; đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân ngày càng được nâng cao, xứng đáng với truyền thống quê hương của bậc đế vương khai quốc.
Rộng hơn, tỉnh Thái Nguyên đang phát huy mạnh mẽ tinh thần “Hào khí Vạn Xuân”, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp, dịch vụ, du lịch; chăm lo giáo dục, y tế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, khi Thái Nguyên từng bước khẳng định vị thế là trung tâm của vùng trung du, miền núi phía Bắc, giá trị tinh thần về ý chí độc lập, tự chủ và khát vọng trường tồn mà Vua Lý Nam Đế gửi gắm vẫn vẹn nguyên ý nghĩa thời đại.
Mỗi độ xuân về, trở về với cội nguồn lịch sử là hành trình tri ân quá khứ, đồng thời tiếp thêm niềm tin và động lực cho hiện tại và tương lai. Từ mạch nguồn Vạn Xuân năm xưa, Thái Nguyên hôm nay tiếp tục vun đắp khát vọng phát triển, quyết tâm xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, xứng đáng với truyền thống của mảnh đất địa linh nhân kiệt.