Từ lợi thế vùng chè nổi tiếng cả nước, ngành chè Thái Nguyên đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó chế biến sâu được xác định là khâu đột phá để gia tăng giá trị và nâng cao sức cạnh tranh. Bám sát định hướng của Nghị quyết số 11-NQ/TU, các doanh nghiệp, hợp tác xã và người làm chè đang từng bước đổi mới tư duy sản xuất, đầu tư công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ, đưa thương hiệu "Chè Thái Nguyên" phát triển theo hướng hiện đại và bền vững.
Vùng chè nguyên liệu tại xã La BằngThái Nguyên từ lâu được biết đến là "thủ phủ chè" của cả nước. Cây chè không chỉ tạo sinh kế cho hàng chục nghìn hộ dân mà còn trở thành biểu tượng văn hóa, góp phần tạo dựng thương hiệu nông sản đặc trưng của địa phương. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, khi yêu cầu của thị trường không chỉ dừng ở chất lượng mà còn đòi hỏi truy xuất nguồn gốc, sản xuất xanh và đa dạng sản phẩm, việc bán chè nguyên liệu hoặc trà truyền thống không còn tạo được lợi thế cạnh tranh bền vững.
Xuất phát từ yêu cầu đó, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TU về phát triển ngành chè Thái Nguyên giai đoạn 2025 - 2030, xác định mục tiêu phát triển ngành chè theo hướng hiện đại, bền vững, đẩy mạnh sản xuất an toàn, hữu cơ gắn với chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm; thu hút đầu tư, ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến, tiêu thụ.
Theo mục tiêu của Nghị quyết, đến năm 2030, tổng giá trị sản phẩm thu được từ cây chè đạt khoảng 25.000 tỷ đồng; 70% diện tích chè được chứng nhận sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; 70% diện tích được cấp mã số vùng trồng; toàn bộ doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX) có vùng nguyên liệu ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc; 100% sản phẩm trà được kinh doanh trên các nền tảng thương mại điện tử.
Sau hơn một năm triển khai, ngành chè của tỉnh đã có nhiều chuyển biến tích cực. Đến hết tháng 6/2026, diện tích chè toàn tỉnh đạt 22.200 ha, bằng 98,3% kế hoạch năm; sản lượng chè búp tươi đạt trên 127 nghìn tấn. Toàn tỉnh hiện có gần 6.670 ha chè được chứng nhận VietGAP, hữu cơ; 141 mã số vùng trồng được cấp và quản lý; 204 sản phẩm chè đạt OCOP từ 3 đến 5 sao, trong đó có 6 sản phẩm đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia.
HTX Chè La Bằng, xã La Bằng nhiều năm tập trung xây dựng giá trị cho từng sản phẩmLà một trong những HTX tiêu biểu, HTX Chè La Bằng, xã La Bằng nhiều năm tập trung xây dựng giá trị cho từng sản phẩm. Hiện HTX có 30 ha vùng nguyên liệu, trong đó 17 ha sản xuất theo hướng hữu cơ và liên kết với gần 200 hộ dân.
Bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX chè La Bằng cho biết: Thị trường hiện nay không chỉ quan tâm đến hương vị mà còn yêu cầu rất cao về chất lượng, quy trình sản xuất và khả năng truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, định hướng của HTX đó là tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu hữu cơ, duy trì sản phẩm OCOP 5 sao, đồng thời đầu tư công nghệ chế biến, phát triển thương mại điện tử và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để tạo ra những sản phẩm có giá trị cao hơn.
Cùng với HTX Chè La Bằng, HTX Chè Thủy Thuật (xã Đại Phúc) cũng đang tạo dấu ấn bằng việc phát triển phân khúc trà cao cấp. Với 10 ha vùng nguyên liệu hữu cơ, trong đó có 5 ha liên kết với các hộ dân, HTX hiện có 3 sản phẩm OCOP 4 sao gồm chè Tôm nõn, Nhất Tâm Trà và Lộc Đinh Trà.
Theo chị Phạm Thị Thủy, Giám đốc HTX Chè Thủy Thuật, lợi thế cạnh tranh của HTX nằm ở việc kiểm soát nghiêm ngặt vùng nguyên liệu và quy trình chế biến. Thay vì cạnh tranh về sản lượng, HTX tập trung nâng cao chất lượng, phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đồng thời đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng số như TikTok Shop, Shopee, Facebook, Zalo và website riêng. Thời gian tới, HTX cũng sẽ tiếp tục đầu tư máy móc, hoàn thiện quy trình kỹ thuật, xây dựng thêm sản phẩm OCOP 5 sao và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Thực tế cho thấy, chế biến sâu không chỉ là đầu tư thêm máy móc hay đổi mới công nghệ mà là sự thay đổi trong tư duy phát triển ngành chè. Nếu trước đây mục tiêu là tăng năng suất thì nay yêu cầu đặt ra là nâng cao giá trị trên từng đơn vị sản phẩm. Để thực hiện mục tiêu đó, cùng với việc mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, tỉnh đang tập trung phát triển vùng nguyên liệu tập trung, cấp mã số vùng trồng, tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc. Đây là nền tảng để doanh nghiệp, HTX đầu tư chế biến sâu, phát triển các dòng trà cao cấp, sản phẩm quà tặng, đồ uống từ trà và các sản phẩm mới đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.
Song song với đó, việc phát triển các sản phẩm OCOP, bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, mở rộng thương mại điện tử và xúc tiến xuất khẩu đang góp phần đưa thương hiệu trà Thái Nguyên đến gần hơn với người tiêu dùng trong và ngoài nước.
Chị Phạm Thị Thủy, Giám đốc HTX Chè Thủy Thuật (xã Đại Phúc) kiểm tra, đóng gói sản phẩm chè trước khi đưa ra thị trườngCon đường phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm, nhất là việc mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, thu hút doanh nghiệp đầu tư công nghệ chế biến hiện đại và nâng cao tỷ trọng sản phẩm giá trị cao. Tuy nhiên, từ những chuyển biến trong tư duy sản xuất đến những mô hình tiên phong của các HTX, có thể thấy ngành chè Thái Nguyên đang từng bước mở ra không gian phát triển mới.
Khi mỗi búp chè không chỉ được bán dưới dạng nguyên liệu mà được nâng tầm bằng công nghệ, chất lượng, thương hiệu và giá trị văn hóa, cây chè sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là ngành hàng chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp và đưa thương hiệu Chè Thái Nguyên vươn xa trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.