Được đầu tư rộng khắp, hệ thống nhà văn hóa, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đang từng bước phát huy vai trò trong đời sống cộng đồng. Tuy nhiên, từ thực tế cơ sở cho thấy, không ít nơi đã bộc lộ những hạn chế về quy mô, công năng, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt ngày càng cao của người dân.
Nhà văn hóa - không gian sinh hoạt thể thao quen thuộc của người dân Tổ dân phố 108, phường Phan Đình PhùngCùng với quá trình xây dựng nông thôn mới và phát triển đô thị, những năm qua, hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên được quan tâm đầu tư, từng bước hoàn thiện. Các nhà văn hóa xóm, tổ dân phố là không gian sinh hoạt chính trị, nơi phổ biến chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, gắn kết cộng đồng dân cư.
Một buổi chiều, chúng tôi có mặt tại Nhà văn hóa Tổ dân phố 108, phường Phan Đình Phùng. Khi ánh nắng dịu dần, không gian nơi đây bắt đầu rộn ràng. Trong nhà, vài bàn bóng bàn đã vang lên tiếng bóng nảy đều xen lẫn tiếng cười nói. Phía trên, bàn cờ tướng đã được bày sẵn, những người cao tuổi chậm rãi bước vào “ván đấu” quen thuộc.
Sau bữa cơm tối, không gian ấy tiếp tục “sáng đèn” với các câu lạc bộ hát xoan, dân vũ. Tiếng nhạc vang lên, từng nhóm người vào vị trí, động tác đều nhịp. Sớm hôm sau, nơi đây lại là điểm tập luyện của câu lạc bộ dưỡng sinh. Một vòng sinh hoạt khép kín, kéo dài từ sáng đến tối, lặp lại đều đặn qua từng ngày.
Ít ai nghĩ rằng, hơn 20 năm trước, khu đất này vốn là một ao nước. Nhà văn hóa Tổ dân phố 108 được xây dựng từ năm 2002, với sự đóng góp của người dân, cùng sự hỗ trợ của chính quyền và các ban, ngành trong việc san lấp mặt bằng, cấp đất, trang bị loa đài, dụng cụ thể thao. Với diện tích hơn 500 m², công trình này được xem là phù hợp với điều kiện và nhu cầu của cộng đồng.
Các hoạt động tại Nhà văn hóa Tổ dân phố 108 thu hút đông đảo người cao tuổi tham gia, tạo sự gắn kết cộng đồngCùng với thời gian, vai trò của nhà văn hóa đã dần thay đổi. Nếu trước đây chủ yếu phục vụ hội họp thì khoảng 7 năm trở lại đây, hàng loạt câu lạc bộ được hình thành như: Bóng bàn, cờ tướng, hát xoan, dưỡng sinh, dân vũ, bóng chuyền hơi… thu hút gần 100 người tham gia thường xuyên.
Ngồi bên bàn cờ, ông Tôn Đức Lộc, thành viên Câu lạc bộ cờ tướng chia sẻ: "Nhà văn hóa tạo điều kiện cho mọi người tham gia thể thao, sinh hoạt. Tôi đánh cờ ở đây, còn vợ tôi buổi tối tham gia văn nghệ. Mỗi người một hoạt động nhưng đều gắn bó với nơi này".
Từ chỗ phải đi tìm địa điểm sinh hoạt tạm bợ, giờ đây người dân đã có một không gian ổn định, quen thuộc. Một số câu lạc bộ như hát xoan còn phát triển, tham gia giao lưu với các địa phương khác, góp phần giữ gìn và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.
Tuy nhiên, chính khi các hoạt động ngày càng phong phú, những hạn chế của công trình hơn 20 năm tuổi cũng dần lộ rõ. Hiện nay, Tổ dân phố 108 có gần 200 hộ dân, trong khi nhà văn hóa chỉ bố trí khoảng 150 ghế. Vào những dịp đông người như Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, không gian trở nên chật kín. Các buổi sinh hoạt của chi bộ, hội người cao tuổi, phụ nữ, cựu chiến binh… được sắp xếp theo lịch riêng, nhưng vẫn khó tránh khỏi tình trạng quá tải.
Ông Dương Văn Lập, Tổ phó Tổ dân phố 108 cho biết: Nhà văn hóa được xây dựng từ lâu, quy mô trước đây phù hợp với điều kiện thời điểm đó. Nhưng hiện nay dân số tăng, nhu cầu sinh hoạt văn hóa, thể thao của người dân cao hơn nhiều. Không gian hiện tại đã bắt đầu quá tải, nhất là vào những dịp đông người, ảnh hưởng đến việc tổ chức hoạt động chung.
Người dân Tổ 108 đã bày tỏ mong muốn được xây dựng nhà văn hóa mới với quy mô phù hợp hơn. Phương án được đề xuất là công trình 2 tầng, trong đó tầng trên phục vụ hội họp, tầng dưới dành cho hoạt động thể thao, văn hóa.
Nhà văn hóa là nơi các khu dân cư tổ chức Ngày hội đại đoàn kết toàn dân hàng nămTính đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 3.088/3.145 thôn, xóm, tổ dân phố có nhà văn hóa; 77/92 xã, phường có hội trường hoặc trung tâm văn hóa. Cùng với đó là 5 thiết chế văn hóa, thể thao cấp tỉnh. Giai đoạn 2023 - 2025, thông qua các cơ chế, chính sách của tỉnh, đã có hơn 400 nhà văn hóa được xây mới, sửa chữa với tổng kinh phí hơn 162.316 triệu đồng từ nhiều nguồn lực. Bên cạnh đó, 600 xóm, tổ dân phố cũng được hỗ trợ trang thiết bị văn hóa, thể thao với kinh phí 30.000 triệu đồng.
Năm 2025, do ảnh hưởng của bão Matmo, toàn tỉnh có 224 nhà văn hóa thôn, xóm bị ảnh hưởng như ngập, sạt lở, hư hỏng trang thiết bị, càng làm gia tăng áp lực đối với hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở. Trong thời gian tới, tỉnh Thái Nguyên tiếp tục đặt mục tiêu hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở. Nhiều cơ chế, chính sách đang được xây dựng, trong đó có kế hoạch hỗ trợ đầu tư nhà văn hóa giai đoạn 2026 - 2030, cũng như đề xuất nguồn lực để trang bị thiết bị cho khoảng 2.500 thôn, xóm, tổ dân phố.
Rời Nhà văn hóa Tổ 108 khi tiếng nhạc buổi tối vẫn còn vang lên, người ra vào vẫn nối nhau, có thể cảm nhận rõ sự gắn bó của người dân với nơi này. Cũng từ đó đặt ra yêu cầu đối với hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở, cần được đầu tư, hoàn thiện phù hợp hơn với thực tiễn, để mỗi nhà văn hóa thực sự trở thành điểm sinh hoạt quen thuộc, nơi cộng đồng tìm đến, duy trì và gắn kết trong đời sống hằng ngày.