Là một trong “Tứ đại danh trà” của Thái Nguyên, Vô Tranh đang từng bước khẳng định vị thế vùng chè hàng hóa quy mô lớn với diện tích khoảng 3.000 ha, 9 hợp tác xã và gần 50 làng nghề chè truyền thống. Phát huy lợi thế về điều kiện tự nhiên, truyền thống canh tác và kinh nghiệm sản xuất lâu đời, địa phương đang tập trung nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và gia tăng giá trị cho cây chè theo hướng an toàn, bền vững.
Từ vùng chè truyền thống đến vùng nguyên liệu hàng hóa quy mô lớn
Khe Cốc được xem là vùng chè tiêu biểu của xã Vô Tranh, đồng thời là một trong những vùng chè danh tiếng của Thái Nguyên. Tại đây, Hợp tác xã Chè an toàn Khe Cốc đang tiên phong chuyển đổi phương thức sản xuất, hướng tới nền nông nghiệp xanh, an toàn và thân thiện với môi trường.
Hiện Hợp tác xã có khoảng 300 ha chè với 15 xã viên tham gia sản xuất, trong đó 20 ha đã đạt tiêu chuẩn hữu cơ Việt Nam. Từ phương thức canh tác truyền thống, người trồng chè đã từng bước giảm sử dụng hóa chất, tăng cường sử dụng các giải pháp sinh học, chú trọng bảo vệ đất, nước và hệ sinh thái vùng chè.
Du khách trải nghiệm hái chè tại vùng nguyên liệu của Hợp tác xã Chè an toàn Khe CốcÔng Tô Văn Khiêm, Giám đốc Hợp tác xã Chè an toàn Khe Cốc, cho biết: Chuyển sang sản xuất an toàn, hữu cơ đòi hỏi người dân phải thay đổi từ nhận thức đến cách làm. Thời gian đầu chắc chắn có những khó khăn, nhưng khi sản phẩm đạt chất lượng tốt, được thị trường đón nhận và giá trị được nâng lên thì bà con thấy rõ lợi ích. Đây cũng là hướng đi lâu dài để giữ gìn thương hiệu chè Khe Cốc và phát triển vùng chè theo hướng bền vững.
Du khách trải nghiệm văn hóa trà tại Hợp tác xã Chè an toàn Khe Cốc, tìm hiểu sản phẩm và thưởng trà trong không gian nhà sàn giữa vùng chè của Hợp tác xã Chè an toàn Khe CốcKhông chỉ tập trung sản xuất, Hợp tác xã Chè an toàn Khe Cốc còn từng bước khai thác tiềm năng du lịch từ vùng chè. Việc kết hợp giữa sản xuất chè với du lịch không chỉ góp phần quảng bá thương hiệu mà còn mở ra hướng gia tăng giá trị ngay tại địa phương, tạo thêm sinh kế cho người dân. Du khách đến với Khe Cốc có thể trải nghiệm không gian vùng chè, tìm hiểu quy trình sản xuất và văn hóa trà, qua đó hiểu hơn về giá trị của sản phẩm được làm ra từ chính vùng đất này.
Cùng với Khe Cốc, Hợp tác xã Chè Đạt Phát là một mô hình tiêu biểu trong đổi mới sản xuất, nâng cao chất lượng và đa dạng hóa sản phẩm. Với 7 xã viên và hơn 18 ha chè đạt tiêu chuẩn VietGAP, Hợp tác xã hiện có 4 sản phẩm đạt chuẩn OCOP. Để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường, Hợp tác xã không chỉ duy trì các sản phẩm trà truyền thống mà còn nghiên cứu, phát triển thêm nhiều dòng sản phẩm mới như trà sen, hồng trà và các sản phẩm trà chế biến sâu.
Hợp tác xã Chè Đạt Phát đa dạng hóa sản phẩm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trườngÔng Vũ Thành Thơm, Giám đốc Hợp tác xã Chè Đạt Phát, chia sẻ: “Nếu chỉ sản xuất chè truyền thống thì rất khó đáp ứng hết nhu cầu của thị trường hiện nay. Vì vậy, chúng tôi xác định phải nâng cao chất lượng nguyên liệu, đầu tư vào chế biến và đa dạng hóa sản phẩm. Trà sen, hồng trà và các dòng trà chế biến sâu giúp sản phẩm có thêm giá trị, tiếp cận được nhiều nhóm khách hàng và mở rộng thị trường tiêu thụ”. Theo ông Thơm, việc phát triển sản phẩm mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng. Đây là động lực để Hợp tác xã liên kết chặt chẽ hơn với người dân, từng bước hình thành chuỗi sản xuất từ vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ.
Đầu tư đồng bộ, xây dựng chuỗi chè an toàn và thương hiệu bền vững
Cùng với việc giữ gìn thương hiệu chè truyền thống, Vô Tranh xác định khoa học công nghệ và chuyển đổi số sẽ là những yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành chè; đồng thời mở rộng các vùng chè đạt tiêu chuẩn chất lượng, xây dựng chuỗi liên kết ổn định giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Ông Bùi Phương Thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Vô Tranh, cho biết: “Chúng tôi xác định cây chè vẫn là cây trồng chủ lực và là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế của địa phương. Xã sẽ tập trung rà soát lại vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng sản xuất, khuyến khích người dân chuyển đổi sang các quy trình an toàn, VietGAP và hữu cơ. Đồng thời, địa phương sẽ quan tâm phát triển chế biến, xây dựng thương hiệu, chuyển đổi số và gắn vùng chè với phát triển du lịch cộng đồng”.
Vùng chè Vô Tranh ngày càng mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và gia tăng giá trịTheo kế hoạch, tổng nhu cầu vốn hỗ trợ phát triển ngành chè của xã Vô Tranh trong năm 2026 là gần 2,8 tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn đối ứng của người dân khoảng 183 triệu đồng, phần còn lại hơn 2,5 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước cấp tỉnh và cấp xã. Đáng chú ý, khoảng 1,2 tỷ đồng sẽ được dành cho việc cấp mới và cấp lại chứng nhận VietGAP cho khoảng 200 đối tượng. Đây là khoản đầu tư quan trọng nhằm mở rộng vùng chè sản xuất an toàn, tạo nền tảng để nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng tốt hơn yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Ông Nguyễn Tá, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ Thực vật tỉnh Thái Nguyên đánh giá Vô Tranh là vùng chè hàng hóa có quy mô lớn, có truyền thống sản xuất lâu đời và còn nhiều dư địa để nâng cao giá trị. “Thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục ưu tiên hỗ trợ Vô Tranh theo hướng không chỉ mở rộng diện tích mà quan trọng hơn là xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, an toàn, đồng nhất về chất lượng và gắn với thị trường tiêu thụ. Tỉnh sẽ phối hợp với địa phương rà soát, củng cố các vùng chè tập trung hiện có; khuyến khích cải tạo, trồng thay thế diện tích chè già cỗi bằng những giống có năng suất, chất lượng cao, phù hợp điều kiện sinh thái và nhu cầu thị trường” - ông Nguyễn Tá cho biết.
Với sự vào cuộc của chính quyền, sự chủ động của các hợp tác xã và thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân, vùng chè nơi đây đang chuyển mình theo hướng nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và phát triển bền vững. Không chỉ là sản phẩm nông nghiệp mang lại sinh kế cho hàng nghìn hộ dân, chè Vô Tranh đang được định hướng trở thành sản phẩm gắn với thương hiệu, văn hóa và du lịch địa phương. Đây chính là nền tảng để vùng chè Vô Tranh tiếp tục nâng tầm giá trị, mở rộng thị trường và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.