Với tài năng và tình yêu dành cho nghệ thuật truyền thống, Nghệ nhân ưu tú Nông Văn Hồ ở xã Xuân Dương (Thái Nguyên) đang ngày ngày miệt mài góp sức gìn giữ điệu hát Sli - di sản tinh thần quý báu của đồng bào Nùng.
Ông Nông Văn Hồ - người con bản Nùng ở Xuân Dương trong ngày được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú
Những ai yêu nghệ thuật hát Sli và đến với Chợ tình Xuân Dương đều biết đến nghệ nhân ưu tú Nông Văn Hồ, ở thôn Thôm Chản, xã Xuân Dương. Ngay từ thuở trong nôi, ông đã được đắm mình trong những câu hát Sli của gia đình, từ đó vun đắp niềm say mê khúc hát giao duyên của dân tộc. Trong suốt nhiều năm qua, ông Nông Văn Hồ luôn “cháy” hết mình với các hoạt động văn hóa nghệ thuật của địa phương, nhất là trong dịp chợ tình được tổ chức thường niên vào ngày 25/3 âm lịch. Với chất giọng ngọt ngào, đối đáp có duyên và sự am hiểu sâu rộng về hát Sli, mỗi buổi hát Sli có sự tham gia của ông Hồ đều tạo sự lôi cuốn, hấp dẫn. Ông còn sưu tầm, ghi chép được một số bài hát Sli để truyền dạy cho thế hệ sau.
Nghệ nhân ưu tú Nông Văn Hồ say sưa trong điệu Sli tại Chợ tình Xuân Dương
Nghệ nhân ưu tú Nông Văn Hồ chia sẻ: “Người dân xã Xuân Dương từ lúc nhìn thấy mặt trời cho đến khi rời “cõi tạm” đều có tiếng Sli đi cùng. Lời Sli là những câu chuyện đời sống thường ngày, là khúc hát giao duyên, là nét văn hóa đặc sắc, cũng là tiếng lòng của người dân vùng cao. Đi chợ tình mà không hòa mình vào câu Sli giao duyên thì coi như chưa đến Xuân Dương”.
Những làn điệu Sli không chỉ mang tính giải trí, giao duyên, mà còn chứa đựng nội dung tư tưởng hướng thiện và có tác dụng giáo dục sâu sắc, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, sự tôn kính, biết ơn ông bà tổ tiên của người Nùng.
Với ý nghĩa đó, năm 2021, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đưa hát Sli của người Nùng ở Xuân Dương vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Để bảo tồn di sản này, cuối năm 2022, Câu lạc bộ hát Sli xã Xuân Dương được thành lập với 37 thành viên. Trên cương vị Chủ nhiệm CLB, ông Hồ tích cực đào tạo, truyền dạy hát Sli cho thế hệ trẻ. Ông coi đây là cách để “ngọn lửa Sli” mãi sáng trong lòng cộng đồng.
Điều đặc biệt, nghệ nhân Hồ mở lớp dạy hát Sli miễn phí cho trẻ em. Ông kiên nhẫn hướng dẫn từng em, từ cách ngân nga cao - thấp, to - nhỏ, đến việc học thuộc các bài Sli ca ngợi Đảng, Bác Hồ, quê hương, trước khi tập ứng biến đối đáp.
Những điệu Sli đối đáp, trao duyên là linh hồn của Lễ hội
Từ nhỏ đã quen theo ông và cha mẹ đi chơi Chợ tình Xuân Dương hay các hoạt động văn hóa của địa phương, em Hoàng Anh Vũ (13 tuổi) đã ngấm dần tình yêu với làn điệu Sli. Với sự chỉ dẫn của Nghệ nhân Nông Văn Hồ, sau vài tháng theo học, Vũ đã có thể tự tin thể hiện những câu Sli đối đáp với bạn bè.
“Mỗi lần hát Sli, cháu cảm nhận được tình yêu gia đình, quê hương, đất nước. Cháu muốn được như Nghệ nhân ưu tú Nông Văn Hồ, đi đâu cũng tự tin hát làn điệu dân ca của dân tộc mình”, Hoàng Anh Vũ chia sẻ.
Hát Sli từ lâu đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân Xuân Dương. Đặc biệt, Lễ hội văn hóa Chợ tình Xuân Dương hằng năm vào ngày 25/3 âm lịch đã trở thành điểm hẹn văn hóa của đồng bào trong vùng. Nơi ấy, những câu hát giao duyên hòa cùng men rượu ngô, những điệu khèn, tiếng trống đã tạo nên bức tranh văn hóa rực rỡ, vừa thiêng liêng, vừa gần gũi. Đây cũng là minh chứng sinh động cho nỗ lực bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc Tày - Nùng trên đất Thái Nguyên.
Chợ tình Xuân Dương là nơi gìn giữ và tiếp lửa đam mê cho các thế hệ
Nghệ nhân ưu tú Nông Văn Hồ cho biết, thời gian tới ông sẽ tiếp tục mở lớp truyền dạy hát Sli cho các cháu nhỏ yêu thích làn điệu này, để những mạch nguồn văn hóa cha ông không bao giờ bị lãng quên.
Đồng chí Vũ Việt Bắc, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Xuân Dương khẳng định: Cấp ủy, chính quyền địa phương luôn quan tâm gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, trong đó có hát Sli. Để điệu hát này trường tồn, vai trò của cộng đồng, nhất là những người tâm huyết như Nghệ nhân ưu tú Nông Văn Hồ có ý nghĩa vô cùng quan trọng.