Khi văn hóa ngày càng khẳng định vai trò nguồn lực nội sinh cho phát triển, nhiều địa phương đã lựa chọn di sản làm điểm tựa để tạo dấu ấn riêng trên bản đồ du lịch. Với Thái Nguyên, vùng đất giàu truyền thống lịch sử và bản sắc văn hóa, những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ đang từng bước chuyển hóa thành tài nguyên phát triển. Từ các di tích, không gian văn hóa đến những chương trình nghệ thuật quy mô lớn được tổ chức liên tiếp thời gian gần đây, tất cả đang góp phần mở ra hướng đi mới cho du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo của địa phương.
Không gian sân khấu đậm tính nghệ thuật, được đầu tư công phu và giàu sức sáng tạo của Chương trình "Thái Nguyên - Âm vang miền di sản"Từ Chương trình trình diễn di sản văn hóa phi vật thể năm 2026 với chủ đề “Thái Nguyên - Âm vang miền di sản” đến Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Di sản ngân vang giữa đại ngàn Ba Bể”, tỉnh Thái Nguyên đang từng bước kể câu chuyện về miền đất di sản bằng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, hấp dẫn và giàu cảm xúc. Đó cũng là cách Thái Nguyên hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết số 80 trong việc phát triển văn hóa, con người và đưa du lịch trở thành động lực phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
Khi di sản bước ra khỏi không gian lưu giữ
Nhiều năm trước, câu chuyện bảo tồn di sản thường gắn với tư duy “giữ gìn nguyên trạng”. Di sản tồn tại trong các hồ sơ kiểm kê, trong bảo tàng hay các lễ hội truyền thống mang tính địa phương. Nhưng trong bối cảnh phát triển hiện nay, tư duy ấy đã dần có sự thay đổi. Muốn phát huy giá trị, di sản phải được đưa vào đời sống đương đại, phải kết nối với cộng đồng, du khách và thị trường văn hóa. Chính vì vậy, việc Thái Nguyên tổ chức Chương trình trình diễn di sản văn hóa phi vật thể năm 2026 với chủ đề “Thái Nguyên - Âm vang miền di sản” không đơn thuần là một sự kiện nghệ thuật, đó còn là thông điệp phát triển. Không gian nghệ thuật được mở ra như một hành trình đi từ cội nguồn đến hiện đại. Những làn điệu then, tiếng đàn tính, các điệu múa dân gian của đồng bào dân tộc thiểu số không còn chỉ hiện diện trong các lễ nghi cộng đồng mà được “sân khấu hóa” bằng ngôn ngữ biểu diễn mới, kết hợp công nghệ trình chiếu, âm thanh, ánh sáng hiện đại. Qua đó, di sản được tiếp cận gần hơn với công chúng trẻ và du khách. Bà Hoàng Thị Lành, xã Ba Bể cho biết: Trước đây, nhiều người trẻ ít quan tâm đến hát then hay các làn điệu dân gian. Nhưng khi các chương trình nghệ thuật lớn được tổ chức, có sân khấu đẹp, có đông du khách đến xem, chúng tôi cảm thấy di sản của dân tộc mình được trân trọng hơn. Người dân cũng tự hào hơn khi văn hóa của mình trở thành điểm nhấn thu hút khách du lịch. Tôi nghĩ đây là cách rất tốt để vừa giữ gìn bản sắc, vừa giúp bà con có thêm cơ hội làm du lịch, tăng thu nhập.
Điều đáng chú ý là Thái Nguyên không lựa chọn cách làm “phô diễn” đơn thuần mà hướng đến việc tạo nên trải nghiệm văn hóa có chiều sâu. Mỗi tiết mục đều kể một câu chuyện về đời sống, tín ngưỡng, lao động và tâm hồn của cộng đồng các dân tộc vùng Việt Bắc. Khi nghệ thuật trở thành cầu nối, di sản sẽ không chỉ còn là “ký ức tĩnh” mà trở thành dòng chảy sống động trong đời sống hiện đại.
Không gian di sản đặc sắc qua tiết mục "Múa Chầu trong Lễ cấp sắc của Người Tày" được Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Đăng Lưu và các nghệ nhân trình diễn trong Chương trình "Thái Nguyên - Âm vang miền di sản"Nghệ thuật mở đường cho du lịch di sản
Trong chiến lược phát triển du lịch hiện nay, du khách không chỉ tìm kiếm cảnh đẹp mà còn muốn được trải nghiệm văn hóa bản địa. Một điểm đến có thể hấp dẫn bởi thiên nhiên, nhưng để níu chân du khách dài lâu, điều cần thiết là bản sắc. Thái Nguyên đang định vị du lịch theo hướng đó. Nếu như trước đây, du lịch địa phương thường được nhắc đến với chè, ATK Định Hóa hay hồ Núi Cốc, thì hiện nay, tỉnh đang từng bước mở rộng không gian du lịch theo hướng gắn với trải nghiệm văn hóa và di sản cộng đồng. Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Di sản ngân vang giữa đại ngàn Ba Bể” là minh chứng rõ nét cho định hướng ấy. Được tổ chức trong khuôn khổ Khai mạc Mùa du lịch Thái Nguyên năm 2026, chương trình không chỉ là hoạt động biểu diễn nghệ thuật mà còn là một “sản phẩm truyền thông du lịch” giàu tính sáng tạo.
Giữa không gian thiên nhiên kỳ vĩ của hồ Ba Bể, sân khấu ngoài trời được thiết kế hòa quyện với núi rừng, mặt nước và ánh sáng, tạo nên trải nghiệm thị giác đặc biệt cho du khách. Gần 200 nghệ sĩ, diễn viên, nghệ nhân và các câu lạc bộ văn hóa dân gian tham gia biểu diễn đã tạo nên bức tranh nghệ thuật đa sắc màu. Những tiết mục hát then - đàn tính, múa khèn Mông, múa dân tộc Dao, thơ múa hay hát múa thực cảnh trên mặt hồ mang đến cảm giác vừa thiêng liêng vừa gần gũi. Đáng chú ý, chương trình không “đóng khung” trong nghệ thuật truyền thống mà mạnh dạn kết hợp với hơi thở hiện đại thông qua sự xuất hiện của rapper Double2T cùng các nghệ sĩ trẻ. Sự kết hợp ấy cho thấy cách tiếp cận mới của Thái Nguyên: gìn giữ bản sắc đi liền với sáng tạo để di sản tiếp tục lan tỏa trong đời sống đương đại một cách sống động, chân thực và gần gũi.
Từ “tài sản văn hóa” đến “nguồn lực phát triển”
Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị đã xác định văn hóa phải trở thành nguồn lực nội sinh và động lực phát triển bền vững. Trong tư duy phát triển mới ấy, di sản không chỉ để bảo tồn mà cần được “đánh thức” thành giá trị kinh tế, giá trị thương hiệu và sức mạnh mềm của địa phương. Thái Nguyên đang đi đúng hướng khi lựa chọn văn hóa làm nền tảng cho phát triển du lịch. Bởi trên thực tế, địa phương sở hữu kho tàng di sản phong phú của nhiều dân tộc như Tày, Nùng, Dao, Mông, Sán Chay… với hệ thống lễ hội, nghệ thuật trình diễn dân gian, nghề thủ công truyền thống và tri thức bản địa giàu bản sắc. Đây là nguồn tài nguyên đặc biệt mà không phải địa phương nào cũng có được.
Các chương trình nghệ thuật quy mô lớn thời gian qua cho thấy Thái Nguyên đang chuyển từ tư duy “làm sự kiện” sang tư duy “xây dựng thương hiệu văn hóa”. Mỗi chương trình không chỉ phục vụ người xem tại chỗ mà còn hướng tới khả năng lan tỏa trên các nền tảng số, mạng xã hội và truyền thông du lịch. Đó là hướng đi phù hợp trong thời đại mà hình ảnh điểm đến được định hình mạnh mẽ qua các sản phẩm truyền thông thị giác và trải nghiệm cảm xúc. Chị Lê Minh Anh, du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh: Tôi nghĩ Thái Nguyên đang có hướng làm du lịch rất khác biệt. Không chỉ quảng bá cảnh đẹp mà còn kể câu chuyện văn hóa bằng nghệ thuật. Khi xem các chương trình, tôi cảm nhận rõ bản sắc của vùng đất này qua âm nhạc, trang phục, nghi lễ và cả không gian sân khấu. Đây là điều mà nhiều điểm du lịch hiện nay còn thiếu. Những chương trình như vậy chắc chắn sẽ giúp hình ảnh Thái Nguyên lan tỏa mạnh hơn trên mạng xã hội và thu hút du khách trẻ.
Các chương trình nghệ thuật quy mô lớn quảng bá di sản đều nhận được sự theo dõi hào hứng của đông đảo Nhân dân và du khách, với kỳ vọng sẽ sớm trở thành một sản phẩm du lịch của tỉnh Thái NguyênDẫu vậy, để di sản thực sự trở thành động lực phát triển, sẽ còn nhiều việc phải làm. Ông Đặng Văn Kiên, du khách Hải Phòng chia sẻ: Tôi đã đi nhiều địa phương, nhưng rất ấn tượng với các chương trình nghệ thuật lớn quảng bá di sản, du lịch của Thái Nguyên. Tuy nhiên, theo tôi, các chương trình nghệ thuật lớn cần được tổ chức theo hướng chuyên nghiệp, định kỳ và có dấu ấn riêng để hình thành thương hiệu văn hóa du lịch đặc trưng của địa phương. Quan trọng hơn, sau mỗi chương trình, cần tiếp tục xây dựng các sản phẩm du lịch cộng đồng, tour trải nghiệm văn hóa, không gian trình diễn thường xuyên để giữ chân du khách.
Có thể thấy, từ những chương trình nghệ thuật quy mô lớn, Thái Nguyên đang từng bước khẳng định một tầm nhìn phát triển mới: Lấy văn hóa làm nền tảng, lấy di sản làm bản sắc và lấy sáng tạo làm động lực để phát triển du lịch bền vững. Trong hành trình ấy, di sản không còn nằm yên trong quá khứ. Những câu hát then, tiếng đàn tính, điệu múa giữa đại ngàn hay không gian nghệ thuật bên hồ Ba Bể hôm nay đang tiếp tục ngân vang, kết nối truyền thống với hiện đại, kết nối cộng đồng với du khách và mở ra những cơ hội phát triển mới cho vùng đất Việt Bắc giàu bản sắc.