Là trụ cột tăng trưởng của Thái Nguyên trong những năm qua, công nghiệp không chỉ thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thu hút đầu tư và tạo việc làm mà còn góp phần định hình diện mạo phát triển của địa phương. Đứng trước yêu cầu phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu, tỉnh đặt mục tiêu xây dựng nền công nghiệp xanh, thân thiện với môi trường, từng bước đáp ứng xu thế phát triển bền vững và cam kết giảm phát thải.
Từ “thủ phủ công nghiệp” đến khát vọng tăng trưởng xanh
Từ một trung tâm công nghiệp luyện kim truyền thống, những năm gần đây, Thái Nguyên đã từng bước hình thành diện mạo của một trung tâm công nghiệp hiện đại với sự hiện diện của nhiều tập đoàn lớn trong lĩnh vực điện tử, cơ khí, công nghiệp hỗ trợ và công nghệ cao. Vì vậy, phát triển công nghiệp xanh và chuyển đổi năng lượng xanh không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là yêu cầu chiến lược đối với Thái Nguyên nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng, gia tăng sức cạnh tranh và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
Theo định hướng của tỉnh, phát triển công nghiệp xanh được xác định là quá trình chuyển đổi toàn diện từ mô hình tăng trưởng chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ sang mô hình dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Điều này thể hiện rõ qua chủ trương phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng, giảm phát thải và thân thiện với môi trường; ưu tiên các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn.
Thực tế cho thấy, lĩnh vực công nghiệp của tỉnh vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực. Năm 2025, giá trị sản xuất công nghiệp của Thái Nguyên đạt trên 1.058 nghìn tỷ đồng; riêng quý I năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng hơn 17% so với cùng kỳ. Những con số này tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu của ngành công nghiệp đối với nền kinh tế địa phương. Song, điều đáng chú ý là cùng với mục tiêu tăng trưởng, tỉnh đang từng bước thay đổi tư duy phát triển, chuyển từ “phát triển nhanh” sang “phát triển xanh và bền vững”.
Kế hoạch số 43-KH/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã thể hiện rõ định hướng này khi đặt ra mục tiêu vừa duy trì tốc độ tăng trưởng công nghiệp, vừa giảm phát thải khí nhà kính khoảng 10%; bảo đảm 100% khu, cụm công nghiệp đang hoạt động có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn. Điểm nổi bật trong quá trình chuyển đổi công nghiệp xanh tại Thái Nguyên là sự chủ động tham gia của cộng đồng doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp lớn đã từng bước thay đổi mô hình sản xuất theo hướng hiện đại, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.
Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG hướng tới xây dựng mô hình nhà máy xanh và sản xuất thông minhTại Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG, quá trình chuyển đổi xanh không chỉ dừng ở việc cải thiện môi trường sản xuất mà đã tiến tới xây dựng mô hình nhà máy xanh và sản xuất thông minh. Doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái, đẩy mạnh tự động hóa từ 30 - 40% dây chuyền sản xuất, qua đó giúp giảm từ 10 - 15% mức tiêu hao năng lượng và lượng phát thải ra môi trường. Quan trọng hơn, sự chuyển đổi tại doanh nghiệp này cho thấy một xu hướng mới của công nghiệp Thái Nguyên không còn cạnh tranh bằng lao động giá rẻ hay sản lượng đơn thuần mà hướng tới cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Không gian sản xuất được tổ chức theo hướng tinh gọn, thông thoáng; hệ thống chiếu sáng tiết kiệm điện; quy trình quản trị chất lượng được chuẩn hóa… đã phản ánh rõ sự chuyển dịch từ gia công truyền thống sang sản xuất hiện đại, thông minh và bền vững.
Không chỉ Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG, nhiều doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh đang chủ động chuyển đổi theo hướng xây dựng mô hình sản xuất xanh, ứng dụng công nghệ hiện đại, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải ra môi trường. Từ những chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của cộng đồng doanh nghiệp, xu hướng phát triển công nghiệp xanh đang từng bước được lan tỏa mạnh mẽ trong ngành công nghiệp địa phương. Bên cạnh đó, định hướng phát triển xanh còn được thể hiện rõ trong công tác quy hoạch và đầu tư hạ tầng các khu, cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh. Nhiều khu công nghiệp mới của Thái Nguyên đang được ưu tiên thu hút các ngành công nghệ cao, công nghiệp sạch, ít phát thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Tại Khu công nghiệp Phú Bình, tỉnh định hướng phát triển theo mô hình khu công nghiệp tập trung, đa ngành, ưu tiên thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao, điện tử, tự động hóa, công nghiệp hỗ trợ và các ngành công nghiệp sạch, thân thiện môi trường. Tương tự, tại Cụm công nghiệp Quảng Chu, Dự án được thiết kế đồng bộ theo tiêu chuẩn môi trường ngay từ khâu quy hoạch; hệ thống xử lý nước thải được đầu tư với tổng công suất 4.200 m3/ngày đêm, nước thải sau xử lý bảo đảm đạt quy chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT.
Hệ thống xử lý nước thải tại Cụm công nghiệp Quảng Chu được đầu tư bằng công nghệ hiện đại, đảm bảo quy định nghiêm ngặt về môi trườngĐặc biệt, tại Khu công nghiệp Yên Bình - một trong những khu công nghiệp lớn của tỉnh, chủ đầu tư đã dành nguồn lực rất lớn cho hạ tầng môi trường. Hệ thống xử lý nước thải tập trung công suất 60.000 m3/ngày đêm được đầu tư bằng công nghệ Nhật Bản hiện đại, tự động hóa toàn bộ quá trình quan trắc và truyền dữ liệu liên tục về cơ quan quản lý. Điều đó cho thấy, trong định hướng phát triển công nghiệp hiện nay, yếu tố môi trường đã trở thành một tiêu chí quan trọng ngay từ khâu quy hoạch, đầu tư hạ tầng và lựa chọn dự án, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và lâu dài.
Chuyển đổi năng lượng xanh cho phát triển bền vững
Cùng với phát triển công nghiệp xanh, chuyển đổi năng lượng xanh cũng được tỉnh Thái Nguyên rất quan tâm. Là địa phương có nhu cầu tiêu thụ điện lớn, đặc biệt trong các ngành luyện kim, điện tử và chế biến, việc giảm dần phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện cam kết giảm phát thải.
Theo định hướng của tỉnh, phát triển điện mặt trời mái nhà được xem là giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế, nhất là tại các khu công nghiệp và cơ sở sản xuất. Thực hiện Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, tỉnh đặt mục tiêu hằng năm có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà; phấn đấu đến năm 2030 đạt khoảng 22.000kWp công suất lắp đặt. Việc sử dụng nguồn năng lượng tái tạo không chỉ giúp giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia mà còn giúp doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh nhiều thị trường quốc tế ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn “xanh” đối với hàng hóa nhập khẩu.
Khu công nghiệp Phú Bình ưu tiên thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao và các ngành công nghiệp sạch, thân thiện môi trường
Bên cạnh điện mặt trời, tỉnh cũng có tiềm năng phát triển năng lượng sinh khối từ phụ phẩm nông nghiệp và lâm nghiệp - lĩnh vực phù hợp với đặc điểm địa phương có diện tích rừng lớn và tỷ lệ che phủ cao. Nếu được khai thác hiệu quả, đây sẽ là nguồn năng lượng sạch quan trọng, đồng thời góp phần giải quyết bài toán xử lý phụ phẩm nông nghiệp và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.
Tuy nhiên, quá trình phát triển công nghiệp xanh và chuyển đổi năng lượng xanh tại Thái Nguyên cũng đang đối mặt với không ít thách thức. Việc đầu tư công nghệ xanh đòi hỏi nguồn vốn lớn; nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế về năng lực tài chính cũng như khả năng tiếp cận công nghệ hiện đại. Hệ thống hạ tầng năng lượng tái tạo chưa đồng bộ; nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công nghiệp xanh còn thiếu; trong khi yêu cầu về tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe. Điều này đòi hỏi tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ; đẩy mạnh chuyển đổi số trong sản xuất công nghiệp; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời thu hút các dự án công nghệ cao, thân thiện với môi trường. Việc thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, hình thành các trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và các khu công nghiệp sinh thái cũng sẽ là giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp địa phương.
Từ quyết tâm chính trị của tỉnh, đến những nhà máy ứng dụng công nghệ sạch, các khu công nghiệp được quy hoạch theo tiêu chuẩn môi trường ngay từ đầu, hành trình chuyển đổi xanh của Thái Nguyên đang hiện hữu bằng những bước đi cụ thể. Không chỉ hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế, tỉnh đang từng bước kiến tạo một nền công nghiệp phát triển hài hòa với môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao chất lượng cuộc sống. Trên hành trình ấy, “thủ phủ công nghiệp” của vùng trung du và miền núi phía Bắc đang nỗ lực khẳng định một vị thế mới: trung tâm công nghiệp xanh, hiện đại và bền vững trong tương lai.