Phú Bình là một huyện trung du phía nam của tỉnh Thái Nguyên, phía bắc giáp huyện Đồng Hỷ, phía Tây giáp thành phố Thái Nguyễn và thị xã Phổ Yên, Các phía đông và nam giáp tỉnh Bắc Giang (các huyện Hiệp Hòa, Tân Yên và Yên Thế). Huyện Phú Bình có vị trí thuận lợi khi chỉ cách trung tâm thành phố Thái Nguyên trên 25 km.
Phú Bình vùng đất trù phú nằm về phía nam của tỉnh Thái Nguyên
Huyện Phú Bình có có diện tích tự nhiên trên 241 km2, dân số gần 173 nghìn người với mật độ dân số 586 người/km2. Địa hình của Phú Bình thuộc nhóm cảnh quan địa hình đồng bằng và nhóm cảnh quan hình thái địa hình gò đồi. Địa hình của huyện có chiều hướng dốc xuống dần từ Đông Bắc xuống Đông Nam, với độ dốc 0,04% và độ chênh lệch cao trung bình là 1,1 m/km dài. Diện tích đất có độ dốc nhỏ hơn 8% chiếm đa số, nên địa hình của huyện tương đối bằng phẳng, thuận lợi cho việc trồng lúa nước. Địa hình có nhiều đồi núi thấp cũng là một lợi thế của Phú Bình, đặc biệt trong việc tạo khả năng, tiềm năng cung cấp đất cho xây dựng cơ sở hạ tầng như giao thông, công trình thủy lợi, khu công nghiệp.
Huyện Phú Bình có 20 đơn vị hành chính cấp xã gồm: Thị trấn Hương Sơn và 19 xã (Bàn Đạt, Bảo Lý, Dương Thành, Đào Xá, Điềm Thụy, Đồng Liên, Hà Châu, Kha Sơn, Lương Phú, Nga My, Nhã Lộng, Tân Đức, Tân Hòa,Tân Khánh, Tân Kim, Tân Thành, Thanh Ninh,Thượng Đình, Úc Kỳ và Xuân Phương).
Các xã của huyện được chia làm ba vùng. Vùng 1 thuộc tả ngạn sông Máng gồm 7 xã: Bàn Đạt, Đào Xá, Tân Khánh, Tân Kim, Tân Thành, Bảo Lý và Tân Hòa. Vùng 2 gồm thị trấn Hương Sơn và 6 xã vùng nước máng sông Cầu: Xuân Phương, Kha Sơn, Dương Thành, Thanh Ninh, Lương Phú, và Tân Đức. Vùng 3 là vùng nước máng núi Cốc gồm 6 xã: Hà Châu, Nga My, Điềm Thụy, Thượng Đình, Nhã lộng và Úc Kỳ.
Phú Bình nằm trong quy hoạch vùng thủ đô Hà Nội có quốc lộ 37 chạy qua với trên 17 km, nối liền huyện với các tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang (khu công nghiệp Đình Trám, tỉnh Bắc Giang). Bên cạnh đó còn có khoảng trên 68 km tỉnh lộ chạy qua địa bàn huyện tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương phát triển kinh tế, giao thoa văn hóa với các địa phương trong và ngoài tỉnh. Hiện nay dự án đường giao thông (ĐT266) nối từ Quốc lộ 3 đi Điềm Thuỵ đã được đưa vào sử dụng. Đây là tuyến đường nối liền KCN Sông Công, KCN phía Bắc huyện Phổ Yên với các KCN của huyện Phú Bình tạo điều kiện thuận lợi cho vận tải, lưu thông hàng hoá, phát triển kinh tế xã hội của huyện cũng như liên kết kinh tế với địa phương bạn và các tỉnh khác.
Đường Vành đai V nối đường cao tốc Hà Nội – Thái Nguyên với Phú Bình, đi qua Tổ hợp dự án khu công nghiệp, nông nghiệp, đô thị và dịch vụ Yên Bình đã được đầu tư. Tuyến đường hoàn thành sẽ tạo ra sự đột phá cho sự phát triển kinh tế của huyện. Với vị trí địa lý nằm cách không xa thủ đô Hà Nội và sân bay Nội Bài, sự phát triển những tuyến giao thông huyết mạch còn giúp Phú Bình đón đầu xu hướng dãn và di chuyển các cơ sở sản xuất công nghiệp ra khỏi Hà Nội, tạo điều kiện cho Phú Bình đón nhận đầu tư trong nước và nước ngoài để trở thành một trung tâm công nghiệp dịch vụ của tỉnh cũng như của vùng.
Một trong những thiết chế văn hóa của huyện đã phản ánh sự văn minh, hiện dại của huyện
Đặc điểm khí hậu, thủy văn
Phú Bình mang đặc tính của khí hậu của miền núi Trung du Bắc Bộ, thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, gồm hai mùa rõ rệt, mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 và mùa khô từ tháng 11 đến tháng tư năm sau. Mùa hè có gió Đông Nam mang về khí hậu ẩm ướt. Mùa đông có gió mùa Đông Bắc, thời tiết lạnh và khô.
Nguồn nước cung cấp cho Phú Bình khá phong phú, chủ yếu của sông Cầu và các suối, hồ đập. Sông Cầu là một sông lớn thuộc hệ thống sông Thái Bình, địa phận Phú Bình có 29 km sông Cầu chảy qua, lưu lượng trung bình về mùa mưa 580-610 m3/s, về mùa khô 6,3-6,5 m3/s. Nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp của huyện Phú Bình được cung cấp chủ yếu từ Sông cầu. Bên cạnh đó Phú Bình còn có một hệ thống Kênh Đào có chiều dài 33 km được xây dựng từ thời Pháp thuộc, Kênh Đào chảy quan địa phận huyện từ xã Bảo Lý, qua Hương Sơn, Tân Đức rồi chảy về địa phận tỉnh Bắc Giang. Hệ thống Kênh Đào cung cấp nước tưới cho các xã mà Kênh đi qua. Ngoài ra Phú Bình còn có hệ thống suối và hồ đập tự nhiên cũng như nhân tạo cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt.
Có thể nói điều kiện khí hậu – thủy văn của Phú Bình khá thuận lợi cho việc phát triển các ngành nông, lâm nghiệp với các cây trồng vật nuôi thích hợp với địa bàn trung du.
Nguồn tài nguyên khoáng sản và tài nguyên khác
Tài nguyên đất đai của huyện Phú Bình có nhiều chủng loại nhưng phân bố không tập trung. Nhìn chung đất đai được đánh giá là có chất lượng xấu, nghèo chất dinh dưỡng, khả năng giữ nước và giữ ẩm kém, độ mùn tổng số thấp từ 0,5% đến 0,7%, độ PH cao từ 4 đến 5. Trong những năm qua, với việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xây dựng các khu công nghiệp được thuận lợi bởi huyện có nguồn tài nguyên đất tại chỗ để phục vụ trong việc xây dựng. Về tài nguyên khoáng sản tự nhiên, huyện không có các mỏ khoáng sản có trữ lượng lớn như ở các địa phương khác của tỉnh, nhưng có nguồn cát, đá sỏi ở sông Cầu khá lớn, đây là nguồn vật liệu xây dựng khá dồi dào, phục vụ cho các hoạt động khai thác đáp ứng cho nhu cầu trong huyện.
Tuy lâm nghiệp không phải là thế mạnh nổi bật so với một số huyện miền núi khác trong tỉnh, nhưng với diện tích rừng trồng của huyện, Phú Bình vẫn là một địa chỉ quan trọng cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến gỗ cho các nhà máy ở địa phương khác cũng như trong huyện. Sự phát triển vùng nguyên liệu lâm nghiệp còn có thể kích thích đầu tư xây dựng các nhà máy chế biến lâm sản tại chỗ. Nhờ đó sẽ tạo công ăn việc làm cho người dân lao động ở địa phương cũng như góp phần phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện.
Cảnh quan khang trang, hiện đại tại xã Hà Châu (Phú Bình)
Thành tích nổi bật của huyện Phú Bình trong những năm qua
Phú Bình là huyện có lịch sử văn hóa lâu đời, giàu truyền thống cách mạng, Nhân dân Phú Bình có truyền thống đoàn kết anh dũng trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm, cần cù trong lao động sản xuất. Phát huy truyền thống anh hùng cách mạng và những tiềm năng, lợi thế của địa phương, những năm qua, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân huyện Phú Bình đã không ngừng nỗ lực phấn đấu và đạt được nhiều kết quả tích cực, toàn diện trên các lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội.
Thực hiện Chương trình MTQG xây dựng NTM, huyện Phú Bình được biết đến với nhiều cách làm hay, sáng tạo, hiệu quả, là huyện đầu tiên của tỉnh thực hiện thí điểm “dồn điền, đổi thửa, xây dựng cánh đồng lớn sản xuất nông nghiệp hàng hóa chất lượng cao” với tổng diện tích 226 ha, hình thành vùng sản xuất lúa gạo và rau quy mô lớn, tạo ra các sản phẩm chất lượng, an toàn, thân thiện môi trường; là địa phương có vùng chứng nhận an toàn sinh học lớn với thương hiệu “Gà đồi Phú Bình” và nhiều sản phẩm OCOP đặc trưng của các xã, thị trấn.
Phú Bình cũng là huyện đầu tiên của tỉnh có 100% số xã đạt chuẩn NTM vào năm 2020. Thu nhập bình quân đầu người chung toàn huyện tăng hơn 04 lần so với năm 2011 (từ 15,7 triệu đồng/người năm 2011, đến năm 2022 đạt 70 triệu đồng/người).
Với những thành tích đạt được thời gian qua, Thủ tướng Chính phủ đã Quyết định công nhận huyện Phú Bình (là huyện đầu tiên của tỉnh) đạt chuẩn nông thôn mới năm 2022. Đây là phần thưởng hết sức ý nghĩa, là sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước đối với những nỗ lực, cố gắng của Đảng bộ, chính quyền, Nhân dân huyện Phú Bình nói riêng và tỉnh Thái Nguyên nói chung. Đồng thời, đây cũng là nguồn cổ vũ động viên to lớn, tạo động lực để huyện tiếp tục nỗ lực vươn lên giành nhiều thành tựu quan trọng hơn nữa trong thời gian tới.