Xã Nam Hòa là một xã miền núi nằm tại phía nam của huyện Đồng Hỷ và có tuyến đường tỉnh lộ 269 nối từ huyện lị sang tỉnh Bắc Giang chạy qua địa bàn. Xã Nam Hòa là một trong những xã thuộc vùng mỏ sắt Trại Cau. Nam Hòa giáp với xã Văn Hán về phía bắc, giáp với xã Cây Thị, thị trấn Trại Cau và xã Tân Lợi về phía đông, giáp với hai xã Đồng Liên (TP. Thái Nguyên) và Bàn Đạt (huyện Phú Bình) về phía nam, giáp với xã Huống Thượng và Linh Sơn về phía tây và giáp với xã Khe Mo về một đoạn nhỏ phía tây bắc.
1. Vị trí địa lý, khí hậu
Nam Hòa có địa hình thấp dần từ tây bắc xuống đông nam với độ cao trung bình từ 80m so với mực nước biển. Phía bắc, đông bắc của xã có địa hình núi cao xen lẫn với đồi bát úp. Trên địa bàn xã có trục đường quốc lộ 17 từ Thái Nguyên đi Bắc Giang được xây dựng từ năm 1950 đã phục vụ nhu cầu đi lại, vận chuyển hàng hóa, nguyên liệu… giữ vai trò quan trọng cho Nhân dân. Tuyến đường mở ra đã giúp mở rộng phát triển kinh tế , đặc biệt là việc kinh doanh, dịch vụ vận tải, ăn uống…
Từ năm 2000 đến nay, thực hiện theo phương châm “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”, xã đã bê tông hóa được 43,95 km đường giao thông liên xóm giúp tạo điều kiện thuận lợi cho Nhân dân đi lại, giao thương. Tuy nhiên xã còn 80 km đường nội xóm còn ở dạng đường đất, gây khó khăn cho việc đi lại của Nhân dân, đặc biệt là mùa mưa, đường rấy lầy lội.
Thổ nhưỡng trên địa bàn Nam Hòa được hình thành do sự phong hóa trực tiếp từ đá mẹ và một phần hội tụ lượng nhỏ phù sa của các con suối. Trên địa bàn xã, đất feralit màu vàng đỏ hình thành trên phiến thạch sét, có diện tích lớn nhất, thích hợp với cây công nghiệp (chủ yếu là cây chè) và cây ăn quả.
Khí hậu Nam Hòa có tính chất nhiệt đới gió mùa rõ rệt: mùa nóng từ tháng 4 đến tháng 10, mùa lạnh từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. Nhiệt độ trung bình hàng năm là 220 C, mùa hè oi bức nhiệt độ trung bình là 260 C, mùa đông lạnh dao động từ 120C- 150C. Độ ẩm trung bình 68%, lượng mưa bình quân hàng năm là 2200mm. Khí hậu nhìn chung thuận lợi cho sự phát triển của cây trồng, vật nuôi. Tuy nhiên, các tháng 8, tháng 9 hàng năm có lượng mưa lớn làm nước ở các con suối ao hồ dâng lên cao dễ gây ngập lụt, sạt lở. Vào mùa khô có những năn hạn hán kéo dài ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất.
2. Con người và truyền thống
Đặc điểm kinh tế - xã hội Nam Hòa mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc Sán Dìu từ phương thức sản xuất tập tục ma chay cưới hỏi, khao vọng, lệ làng, tín ngưỡng, lễ hội… Mặt khác, do yếu tố đan xen một bộ phận người Kinh, Nùng… di cư từ nơi khác đến, sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc tạo nên sự tổng hòa phong phú về truyền thống văn hóa của cộng đồng dân tộc xã Nam Hòa.
Từ xưa đến nay nhân dân xã Nam Hòa vẫn sống dựa vào nông nghiệp là chính với các loại cây trồng chủ yếu là: lúa, ngô, khoai…Không chỉ lúa và hoa màu, nhân dân Nam Hòa còn trồng thêm nhiều rau (bầu, bí, hành, tỏi…); cây nguyên liệu như (bông, chè, chàm, mây, tre). Ngoài trồng trọt nhân dân Nam Hòa còn biết tận dụng những vùng, gò đồi để chăn nuôi gia súc, gia cầm. Một số hộ còn nuôi ong lấy mật để bán, và biết làm một số nghề thủ công như đan lát, rèn, dệt vải…
Từ lâu đời nhân dân đã biết khai thác lâm sản (gỗ, dược liệu, củi…) đem bán. Đồng bào tự biết dệt vải, nhuộm màu bằng vỏ, thân, lá, quả từ cây chàm. Vào dịp tết Nguyên đán ngoài các món ăn được chế biến từ thịt thì còn có các loại bánh như: bánh chưng, bánh dày, bánh trôi, bánh chay, chè lam… Vào dịp tết Thanh Minh hàng năm bắt buộc cúng tảo mộ tổ tiên bằng xôi đen…
Nhân dân các dân tộc xã Nam Hòa chủ yếu theo tín ngưỡng dân gian, quan trọng nhất là thờ cúng tổ tiên. Ngoài ra còn có tục thờ thành hoàng làng, thổ thần, sơn thần ở đình làng, miếu… Hầu hết các lễ hội đều gắn với đời sống sản xuất nông nghiệp.