Chị Nguyễn Thị Hiền (thứ ba từ phải sang) cùng các cá nhân thuộc nhóm "Nông dân tỷ phú và tiên phong hội nhập quốc tế" nhận biểu trưng và chứng nhận tại Lễ tôn vinh và trao danh hiệu "Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới" năm 2026, tổ chức tối 12/10/2026 tại Hà Nội. (Ảnh: VGP)

Tối 12/10/2026, tại Hà Nội, chị Nguyễn Thị Hiền được vinh danh trong Chương trình “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới”, thuộc nhóm “Nông dân tỷ phú và tiên phong hội nhập quốc tế”. Trước đó, năm 2025, chị được trao danh hiệu Nông dân Việt Nam xuất sắc.

Trong số 96 cá nhân được lựa chọn từ 127 hồ sơ của 34 tỉnh, thành phố, Thái Nguyên có ba người. Với chị Hiền, sự ghi nhận ấy gắn với hành trình làm chè bắt đầu từ những ngày theo gia đình lên đồi hái những búp chè tím.

Những búp chè tím năm ấy

Khi mới 6 tuổi, chị Hiền đã theo ông bà, bố mẹ lên đồi hái chè. Trẻ con nông thôn vùng chè vẫn thế, vừa hái vừa chơi. Cô bé ngày ấy mê nhất những cây chè búp tím. "Búp non mơn mởn, tím hồng đẹp lắm. Trên đồi có bao nhiêu cây chè búp tím là tôi nhận hết, không cho ai động vào", chị cười. Cô bé ngày ấy có thể hỏi mẹ cả buổi không chán: Vì sao phải hái một tôm hai lá? Vì sao chè không tím hết cả đồi cho đẹp? Những câu hỏi tưởng chừng ngây thơ lại là khởi đầu cho sự tò mò, ham hiểu biết về cây chè và nghề làm chè.

Chè hái về được mẹ chị chế biến qua nhiều công đoạn: Ốp chè, vò chè, rồi lại sao, sấy, đến lúc lấy hương, tất cả đều thực hiện bằng chiếc chảo gang. Từ tối đến gần sáng, cả nhà mới làm xong vài cân chè. Sáng hôm sau mang ra chợ bán, nhiều khi khách đã đón mua ngay từ cổng nhà, giá cao hơn chè nơi khác. Mẹ bảo chị: "Đấy con ạ, mình hái đúng tiêu chuẩn, sao ngay nên chè ngon lắm". Những ngày ấy, cả nhà chị quây quần bên đồi chè, bên chiếc chảo gang đỏ lửa. "Cứ như vậy, ngày tiếp ngày, lao động sản xuất nó dần thấm đượm vào cả thân tâm", chị nói.

Nghề chè đến với chị không phải từ một quyết định, mà thấm dần qua những ngày theo bà, theo mẹ lên đồi, qua từng mẻ chè sao bằng chiếc chảo gang. Đến hôm nay, chị lại truyền nghề cho các con, các cháu. Bốn thế hệ, cùng một nghề và một tình yêu với cây chè. Đến năm 2001, chị cùng gia đình thành lập Công ty cổ phần Chè Hà Thái tại xã Hà Thượng cũ (nay là xã An Khánh). Sau đó, chị quyết định chọn La Bằng làm nơi đặt nhà máy và mở rộng thêm vùng nguyên liệu.

Vùng chè nguyên liệu hữu cơ của Công ty cổ phần Chè Hà Thái

Chuyển hướng sản xuất hữu cơ

Nằm bên sườn Đông dãy núi Tam Đảo, La Bằng là vùng chè nổi tiếng trong "ngũ đại danh trà" của Thái Nguyên. Nơi đây có khí hậu mát mẻ, đất đai màu mỡ, nguồn nước suối trong lành, nắng không gắt. Búp chè lớn lên chậm, tích được vị đậm mà không chát, hậu ngọt kéo dài. Việc lựa chọn vùng nguyên liệu tại đây là minh chứng về định hướng nâng chất lượng sản phẩm của Công ty.

Hiện Công ty quản lý 65 ha chè, trong đó 10 ha đạt chuẩn hữu cơ. Diện tích còn lại đang tiếp tục thực hiện quy trình để 100% vùng chè đạt chuẩn hữu cơ, hướng tới xuất khẩu tại chỗ. Tuy nhiên, đất tốt mới chỉ là một phần điều kiện làm nên chất lượng trà. Phần còn lại nằm ở cách người trồng, người chế biến chăm sóc và ứng xử với cây chè trong suốt quá trình sản xuất.

Phòng chế biến công nghệ cao của Hà Thái

Những năm đầu hoạt động, Hà Thái tập trung sản xuất chè đen xuất khẩu. Đến năm 2010, chị quyết định rẽ sang chè xanh cao cấp và chè hữu cơ. Con đường ấy khó hơn nhiều. Phải thuyết phục bà con thay đổi cách chăm chè, phải chấp nhận năng suất thấp hơn trong những năm chuyển đổi. Tôi hỏi vì sao chị chọn con đường khó, chị Hiền chậm rãi: "Làm chè hữu cơ là việc bắt buộc mỗi cá nhân, mỗi hợp tác xã, mỗi doanh nghiệp phải làm. Làm để phát triển kinh tế, để hội nhập toàn cầu. Làm để giữ lấy môi trường xanh, môi trường sinh thái. Làm để bảo vệ sức khỏe con người và truyền lại cho thế hệ mai sau. Làm để làm gương, để dừng những thói quen cũ ẩu, để có trách nhiệm hơn với tài nguyên thiên nhiên".

"Tôi chưa bao giờ nghĩ mình bỏ cuộc. Dù khó khăn đến đâu, Hà Thái vẫn có con đường riêng. Làm để phát triển xanh, sạch từ tâm, làm để bạn hàng chấp nhận, làm để trả ơn trời đất đã cho ta cái nghề để sống trên cuộc đời này", chị nói thêm.

Người lao động trong Tổ hữu cơ của Hà Thái nay có thu nhập gấp đôi, gấp ba trước đây. Nhưng với chị, điều quý hơn là sức khỏe của họ. "Sức khỏe và trí tuệ là vốn quý nhất của đời người", chị bảo. Giữ cho chè sạch từ trên đồi rồi, chị còn giữ cho chè sạch, chè ngon suốt chặng đường vào xưởng.

Công đoạn vò chè thủ công cho sản phẩm trà đinh

Nâng cao chất lượng, mở rộng thị trường

Vào mùa chè, ngày làm việc của chị Hiền bắt đầu từ 5 giờ sáng và chỉ kết thúc khi mẻ chè cuối cùng hoàn tất các công đoạn, được đóng gói, đưa vào kho bảo quản ở nhiệt độ phù hợp theo từng mùa. Chỉ khi yên tâm về chất lượng sản phẩm, chị mới chuyển sang những công việc khác.

Sự tỉ mỉ ấy cũng được chị đặt vào từng người làm chè. Hiện Công ty có 52 người làm kỹ thuật hái chè, sao sấy, đóng gói. Trong số lao động đã gắn bó với Công ty từ ngày thành lập, đã có 65 người từng được đào tạo bài bản qua lớp Cao đẳng Kỹ thuật chế biến chè những năm 2005, 2006. Có người nay đã nghỉ hưu, nhưng nền nếp họ để lại vẫn còn nguyên ở Hà Thái.

Quy trình sản xuất của Hà Thái bắt đầu từ trước khi bàn tay chạm vào búp chè. Người lao động phải mặc đồng phục của Công ty khi ra đồi; chè sau khi hái được đựng trong rổ hoặc thùng thoáng khí, tập kết và vận chuyển về kho theo quy định. Tại đây, bộ phận kỹ thuật rải chè thành lớp mỏng trên sàn lưới cao để làm héo, trước khi đưa vào chế biến. Trong nhà xưởng, từng công đoạn đều được kiểm soát chặt chẽ về nhiệt độ, thời gian; mỗi người thợ đảm nhiệm một phần việc cụ thể, bảo đảm quy trình vận hành thống nhất.

Khu xưởng chế biến chè của Công ty được đầu tư hoàn toàn bằng công nghệ cao. Nhưng máy móc hiện đại đến đâu cũng cần người vận hành hiểu chè. Mỗi loại chè lại có cách làm riêng: Có loại bán thủ công, có loại sao thủ công toàn bộ để đáp ứng đơn đặt hàng của khách. Đó là lúc tay nghề của người thợ được trân quý nhất, cũng là lúc chiếc chảo gang ngày xưa của mẹ chị như sống lại trong xưởng chè hôm nay. Chính sự kỹ tính ấy đã mở cho chè Hà Thái cánh cửa ra thế giới.

Đóng gói trà thành phẩm

Đứng vững ở thị trường khó tính

Năm 2016, lần đầu tiên Hà Thái gửi chè đi thi quốc tế. Công ty được Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) chỉ định gửi sản phẩm dự Cuộc thi Trà Huy chương Vàng năm 2016 (Gold Medal Tea Competition), tổ chức trong khuôn khổ Hội nghị Trà Bắc Mỹ thường niên lần thứ 7 tại Canada. Giữa nhiều loại chè danh tiếng, chị chọn gửi chè Tôm Nõn, loại chè mộc mạc nhất của quê mình. Sản phẩm chè của Hà Thái đoạt giải Bạc ở hạng mục Chè xanh loại đặc biệt do Hiệp hội Trà Canada và Hiệp hội Trà Hoa Kỳ trao tặng. Năm 2019, sản phẩm trà của Hà Thái tiếp tục giành giải Vàng tại Cuộc thi này. Từ đó, bạn hàng quốc tế tìm về La Bằng, giá trị chè của Công ty tăng từ 3 đến 5 lần. Với chị, đó là minh chứng rằng chè La Bằng hội tụ đủ hương vị và giá trị để sánh với trà thế giới.

Đến nay, xuất khẩu chiếm khoảng 80% doanh thu của Hà Thái. Chè của chị đã có mặt tại Đức, Pháp, Ba Lan, Mỹ, Nga, Hàn Quốc và nhiều thị trường khác, những nơi chỉ một lô hàng không đạt cũng đủ mất bạn hàng. Hà Thái đứng vững được ở đó không nhờ may mắn, mà nhờ sự kỹ tính đi từ chiếc rổ hái chè trên đồi, qua bàn tay người thợ, đến từng gói chè. Sản phẩm của Công ty đạt chứng nhận OCOP 4 sao, có mặt tại nhiều tỉnh, thành phố trong nước.

Tháng 4/2026, tại Hội nghị kết nối đầu tư giữa UBND tỉnh với Chi hội Gyeongbuk thuộc Hiệp hội Nữ doanh nhân Hàn Quốc, chị tiếp tục tìm thêm đầu ra cho chè Thái Nguyên và học cách các doanh nghiệp bạn làm thương hiệu. Mang trà đi xa rồi, giờ chị lại muốn đón thế giới về với La Bằng.

Hơn năm mươi năm, chị Nguyễn Thị Hiền đi cùng cây chè như đi cùng một người bạn tri kỷ

Trao truyền nghề chè, giới thiệu văn hóa trà

Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026, với chủ đề “Thái Nguyên - Đệ nhất danh trà”, là dịp để các vùng chè giới thiệu sản phẩm và văn hóa trà đến du khách. Theo kế hoạch, La Bằng là một trong năm vùng chè tổ chức chương trình thưởng trà cùng người nổi tiếng. Với những người làm chè nơi đây, sự kiện mở thêm cơ hội giới thiệu nghề ngay tại vùng nguyên liệu.

Tại Festival năm nay, với tư cách một Nghệ nhân Thương hiệu quốc gia, chị Hiền được Ban Tổ chức mời tham gia thành viên giám khảo, đồng thời trực tiếp hướng dẫn các thí sinh dự thi ngay tại Công ty, từ hái chè, sao chè đến pha và thưởng trà. Cô bé năm nào mê búp chè tím, giờ đứng giữa đồi chè chỉ cho lớp trẻ cách hái chè một tôm hai lá, chè đinh... Hà Thái cũng mang đến Festival sản phẩm trà hữu cơ được số hóa toàn diện, minh bạch từ giống chè, đất, nước, tuổi cây chè, cách thu hái, sao sấy đến cách pha, thưởng trà. Người xem chỉ cần nhìn màn hình tại gian trưng bày là thấy cả hành trình của một chén trà.

Nghệ nhân Thương hiệu quốc gia Nguyễn Thị Hiền, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Chè Hà Thái (bên phải ảnh) trao truyền cách pha và thưởng trà cho thế hệ trẻ

Với chị Hiền, hành trình làm chè dù đi xa đến đâu cũng trở về bên một chén trà. Tôi quen chị đủ lâu để hiểu rằng, câu chuyện trong những lần gặp gỡ rồi cũng sẽ quay về với cây chè và sản phẩm trà. Vui, chị pha một ấm. Buồn, chị cũng pha một ấm. Khách đến chơi, chén trà luôn là khởi đầu cho câu chuyện kết nối. Chị không xem chè là một món hàng. Với chị, chè là người bạn tri kỷ, thấu hiểu mình mà chẳng cần nói nhiều.

Hỏi chị thích loại trà nào nhất, chị bảo loại nào mình làm ra cũng đáng quý. "Loại chè nào tôi đã chọn làm thì đều có hương, có vị, có sắc mà tôi yêu quý. Chè thì thanh thanh, nhẹ nhẹ, nhưng hương thì quyện mãi trong khoang miệng, ghi vào bộ nhớ của mình. Mỗi loại chè có cách pha riêng. Chỉ khi hiểu được nó, mình mới căn chỉnh để trà chín tới, cho ra hương vị trọn vẹn nhất”, chị chia sẻ. Rồi chị nói một câu khiến tôi nhớ mãi: "Mình đối xử thế nào với trà, thì trà cho ta thế đó".

Có lẽ đó cũng là cách chị đón nhận danh hiệu Nông dân Việt Nam xuất sắc lần thứ hai. "Được đứng trong số 96 nông dân xuất sắc tiêu biểu của cả nước, đúng dịp kỷ niệm 96 năm ngày Thành lập Hội Nông dân Việt Nam, tôi thấy đó là niềm tự hào, nhưng cũng là trách nhiệm. Tôi càng thấy mình phải tiên phong hơn, trách nhiệm hơn, để lan tỏa cho toàn ngành chè, cho những người trẻ đang khởi nghiệp. Để người nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp đều có thể đạt được những kết quả hơn tôi đã đạt được".

Hai lần được tôn vinh Nông dân Việt Nam xuất sắc, chị Hiền vẫn nhận mình là người nông dân. Chỉ khác là người nông dân ấy đã đưa chén trà La Bằng đi rất xa, mà lòng vẫn gắn bó với những đồi chè bên dãy Tam Đảo.

Những ngày này, La Bằng đang vào lứa chè cuối năm. Trong xưởng Hà Thái, dây chuyền chế biến chè công nghệ cao vẫn chạy đều dặn dưới sự kiểm soát kỹ lưỡng của chị Hiền. Trên đồi, trong xưởng, các con, các cháu của chị đã quen với nhịp hái, nhịp sao như chị ngày xưa theo mẹ vào nghề. Từ chiếc chảo gang của bà, của mẹ đến những lô hàng xuất khẩu sang Mỹ, Pháp, Hàn Quốc, Nga…, câu chuyện của chị Hiền là hành trình bền bỉ gìn giữ nghề và trao truyền tình yêu cây chè qua nhiều thế hệ. Đó cũng là cách những người làm chè như chị lặng lẽ góp phần đưa danh trà Thái Nguyên đi xa hơn, xứng đáng với niềm tự hào "Thái Nguyên - Đệ nhất danh trà".