Nương chè xanh mướt ở thôn Bình An, xã Bạch Thông không chỉ mang lại sinh kế cho đồng bào Dao mà còn tạo nên cảnh quan đặc trưng

Nằm yên bình bên dòng sông Cầu, thôn Bình An, xã Bạch Thông là nơi cộng đồng người Dao hạ sơn, an cư lập nghiệp từ cuối những năm 1990. Qua cây cầu treo bắc ngang dòng sông hiền hòa, con đường nhỏ dẫn vào thôn mở ra khung cảnh thanh bình với những vườn chè xanh mướt xen lẫn cây ăn trái, tạo nên vẻ đẹp đặc trưng của vùng quê miền núi.

Những ngày đầu mới hạ sơn lập bản, cuộc sống của bà con còn gặp không ít khó khăn. Đất trồng lúa ít, sản xuất còn manh mún, đời sống thiếu thốn. Không cam chịu đói nghèo, người dân đã cần cù khai phá đất đai, trồng nhiều loại cây để phát triển kinh tế, trong đó có cây chè.

Khoảng những năm 1990, chè ở thôn Bình An mới chỉ được trồng nhỏ lẻ, chủ yếu phục vụ nhu cầu trong gia đình. Qua quá trình canh tác, bà con nhận thấy cây chè phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng địa phương, cho chất lượng tốt, hương vị thơm ngon và được thị trường ưa chuộng. Từ đó diện tích chè từng bước được mở rộng, trở thành cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế hộ gia đình, đem lại thu nhập chính cho người dân nơi đây.

Đến nay, toàn xã Bạch Thông có 9,3 ha chè, riêng thôn Bình An có khoảng 5 ha. Từ một cây trồng manh mún ban đầu, chè đã góp phần giúp nhiều hộ dân ổn định cuộc sống, vươn lên thoát nghèo và xây dựng đời sống ngày càng khấm khá.

Phụ nữ dân tộc Dao thôn Bình An thu hái chè trên những nương chè xanh mướt

Gia đình anh Đặng Trường Thanh là một trong những hộ gắn bó lâu năm với cây chè ở thôn Bình An. Trong nắng sớm, các thành viên trong gia đình anh cùng nhau thu hái những búp chè non để kịp chế biến trong ngày. Anh Thanh cho biết, gia đình thu hoạch khoảng 0,7 tấn chè tươi mỗi năm, mang lại nguồn thu ổn định khoảng 70 triệu đồng. Với gia đình anh cũng như nhiều hộ dân nơi đây, cây chè không chỉ là kế sinh nhai mà còn là niềm tự hào của vùng đất Bình An.

Nhằm liên kết sản xuất theo hướng hàng hóa, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm địa phương, năm 2021, Tổ hợp tác Nông sản sạch Phiêng An (viết tắt Tổ hợp tác) được thành lập, lựa chọn chè là sản phẩm chủ lực. Đây là bước chuyển quan trọng, giúp người dân thay đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết sản xuất, chú trọng hơn đến quy trình, chất lượng và thị trường tiêu thụ.

Hiện nay, diện tích chè của Tổ hợp tác khoảng 2,5 ha, được trồng và chăm sóc theo tiêu chuẩn VietGAP, từng bước chuyển đổi sang hướng hữu cơ, thân thiện với môi trường và an toàn cho người tiêu dùng. Cùng với giống chè trung du truyền thống, bà con còn mở rộng thêm các giống chè mới như chè Kim, chè Long Vân và chè lai, góp phần làm phong phú thêm hương vị chè của đồng bào Dao Bình An.

Bà Hà Thị Hậu, Tổ trưởng Tổ hợp tác cho biết, giống chè trung du truyền thống vẫn được bà con gìn giữ và phát triển như sản phẩm chủ lực. Loại chè này có tiền vị hơi đắng nhưng hậu vị ngọt thanh, thoảng hương cốm, tạo nên dư vị riêng khó lẫn.

Không chỉ chú trọng khâu trồng và chăm sóc, người làm chè thôn Bình An còn đặc biệt quan tâm đến chế biến. Để giữ được hương vị thơm ngon, chè thường được hái vào buổi sáng những ngày trời khô ráo, khi búp chè còn tươi non. Sau khi thu hái, chè được đưa về chế biến ngay, không để qua ngày nhằm bảo đảm chất lượng.

Cùng với kinh nghiệm truyền thống, Tổ hợp tác đã đầu tư thêm một số thiết bị, máy móc, từng bước áp dụng công nghệ vào chế biến. Nhờ đó, chất lượng và năng suất chè được nâng lên, việc tiêu thụ sản phẩm cũng thuận lợi hơn. Năm 2021, sản phẩm chè của tổ hợp tác được đánh giá đạt 3 sao OCOP, tạo điều kiện để hương chè thôn Bình An đến gần hơn với thị trường. Hiện nay, sản phẩm chè được tư thương đến thu mua tận xưởng với giá cả ổn định. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy hướng đi sản xuất sạch, có liên kết và có thương hiệu đang mang lại hiệu quả thiết thực cho người dân.

Lãnh đạo xã Bạch Thông cùng người dân quyết tâm xây dựng thương hiệu chè Bình An gắn với phát triển du lịch cộng đồng

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, những vườn chè xanh mướt ở thôn Bình An còn góp phần tạo nên cảnh quan đặc trưng, thu hút du khách và người dân đến tham quan trải nghiệm. Cùng với vườn cây ăn trái, không gian làng bản yên bình bên sông Cầu, Bình An đang dần trở thành điểm đến có nhiều tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng.

Trước đây, thôn từng được quy hoạch là điểm du lịch cộng đồng của huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn, nay thuộc xã Bạch Thông, tỉnh Thái Nguyên. Lợi thế về cảnh quan, bản sắc văn hóa người Dao và sản phẩm chè đặc trưng là nền tảng quan trọng để địa phương phát triển du lịch gắn với nông nghiệp, trải nghiệm và tiêu thụ sản phẩm tại chỗ.

Đồng chí Hà Ngọc Việt, Chủ tịch UBND xã Bạch Thông cho biết, thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển ngành chè Thái Nguyên giai đoạn 2025 - 2030, xã đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng tổng diện tích chè lên trên 15 ha, sản lượng chè búp tươi đạt khoảng 70 tấn. Địa phương sẽ từng bước mở rộng vùng chè sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, đồng thời xây dựng ít nhất 1 sản phẩm trà đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Cùng với việc nâng cao chất lượng chế biến, xã sẽ đẩy mạnh liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, quảng bá và xây dựng thương hiệu chè gắn với bản sắc văn hóa địa phương, phát triển du lịch trải nghiệm, qua đó nâng cao giá trị cây chè, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Từ những ngày đầu hạ sơn đầy gian khó, đồng bào Dao ở thôn Bình An đã cần cù khai phá đất đai, gây dựng những nương chè đầu tiên và từng bước ổn định cuộc sống. Hương chè Bình An hôm nay không chỉ đậm đà trong từng chén nước mà còn kết tinh từ sự cần cù, ý chí vươn lên của người dân. Trên những nương chè xanh, bà con đang tiếp tục phát triển kinh tế, xây dựng thương hiệu chè gắn với giữ gìn bản sắc và xây dựng quê hương ngày càng đổi mới.