CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ

Những “không gian bảo tồn sống” trong trường học

Thực tiễn cho thấy, việc đưa các loại hình văn hóa truyền thống vào môi trường học đường thông qua các đội, câu lạc bộ văn nghệ đã và đang tạo ra những “không gian bảo tồn sống” sinh động, hiệu quả. Các hoạt động ngày càng được tổ chức bài bản, có nội dung, định hướng rõ ràng, gắn với nhu cầu, sở thích của học sinh, từng bước khắc phục tính hình thức, phong trào.

Lớp học hát Then - đàn Tính của các em học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Thị Minh Khai, phường Đức Xuân

Tại Trường Tiểu học Nguyễn Thị Minh Khai, đều đặn hằng tuần sau giờ học chính khóa, học sinh được tham gia các lớp nghệ thuật truyền thống, trong đó có lớp hát then - đàn tính. Dưới sự hướng dẫn trực tiếp của các nghệ nhân địa phương, các em được làm quen, rèn luyện từng làn điệu then, cách sử dụng đàn tính và biểu diễn các tiết mục dân gian. Em Hoàng Bảo Châu, học sinh lớp 5A bày tỏ: “Em rất thích những buổi học hát then vì được các cô hướng dẫn từng câu hát. Em thấy tự hào khi được biểu diễn trước mọi người và mong muốn sau này vẫn giữ được những làn điệu của dân tộc mình.”

Không chỉ dừng lại ở một mô hình, cách làm này đang từng bước được nhân rộng. Tại các trường học trên địa bàn phường Đức Xuân, vào giờ ra chơi buổi sáng, học sinh đồng diễn dân vũ múa quạt chầu Then. Hoạt động do UBND phường chỉ đạo triển khai trong năm học 2025 - 2026, với các tiết mục được nghệ nhân dàn dựng, thống nhất và đưa vào giảng dạy chính khóa, góp phần tạo nên nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc trong trường học. Bà Trương Thị Hằng, Hiệu trưởng Nhà trường chia sẻ: “Việc đưa văn hóa truyền thống vào hoạt động trong trường học không chỉ giúp học sinh hiểu, yêu hơn bản sắc dân tộc mà còn góp phần hình thành ý thức gìn giữ, phát huy di sản ngay từ lứa tuổi nhỏ. Nhà trường luôn chủ động phối hợp với địa phương và ngành văn hóa để xây dựng nội dung sinh hoạt phù hợp, hấp dẫn học sinh.”

Trên phạm vi rộng hơn, hầu hết các trường học khu vực phía Bắc tỉnh đều thành lập và duy trì đội văn nghệ học sinh. Trong quá trình sinh hoạt, các em được học tập nhiều làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống của các dân tộc. Từ đó, các đội văn nghệ trở thành “hạt nhân” quan trọng trong phong trào văn hóa cơ sở, góp phần đưa di sản đến gần hơn với đời sống. Đồng chí Vũ Kim Quỳnh, Phó Chủ tịch UBND phường Đức Xuân cho biết: Việc nhân rộng các đội văn nghệ trong trường học không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện mà còn tạo nguồn kế cận cho phong trào văn hóa, văn nghệ ở cơ sở. Thông qua sự gắn kết giữa nhà trường và các câu lạc bộ tại địa phương, học sinh có điều kiện được thực hành, trải nghiệm và tiếp nối các giá trị văn hóa truyền thống một cách tự nhiên, bền vững.

Lan tỏa bản sắc từ trường học đến cộng đồng

Tại xã Ngân Sơn, các đội văn nghệ trong trường học đã trở thành không gian sinh hoạt quen thuộc của học sinh. Thông qua các buổi sinh hoạt định kỳ, các em được hướng dẫn thực hành những làn điệu dân ca, dân vũ đặc trưng như múa bát, múa quạt, hát then, đàn tính.

Đội văn nghệ Trường PTDT Nội trú Ngân Sơn đã trở thành "hạt nhân" trong quan trọng trong phong trào văn hóa cơ sở

Không chỉ dừng lại trong phạm vi nhà trường, nhiều em sau khi tham gia đội văn nghệ đã tiếp tục gắn bó với các câu lạc bộ văn hóa tại địa phương, tạo nên sự kế thừa liên tục giữa các thế hệ. Khi tham gia Câu lạc bộ hát Páo dung của đồng bào Dao, các em không chỉ được nghệ nhân truyền dạy kỹ năng mà còn được bồi đắp niềm tự hào về bản sắc dân tộc. Đồng chí Dương Thị Phương Quế, Chủ tịch UBND xã Ngân Sơn khẳng định: “Việc duy trì hoạt động các đội văn nghệ trong trường học đã tạo nền tảng quan trọng để phát hiện, bồi dưỡng các hạt nhân văn nghệ trẻ. Qua đó, các em trở thành lực lượng tích cực trong việc gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc tại địa phương.”

Thực tế cho thấy, các đội, câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ không chỉ là nơi bảo tồn di sản mà còn là môi trường để văn hóa được “sống”, được thực hành và sáng tạo trong đời sống hiện đại. Thông qua sinh hoạt, biểu diễn và giao lưu, các giá trị văn hóa được trao truyền tự nhiên giữa các thế hệ. Tại nhiều địa phương miền núi, các nghi lễ và làn điệu truyền thống như lễ cấp sắc, múa khèn Mông, múa bát, múa trầu then, hát then - đàn tính, hay Páo dung… được tổ chức truyền dạy thường xuyên trong trường học. Qua đó, nhận thức và kỹ năng thực hành di sản của thế hệ trẻ từng bước được nâng cao.

Từ nền tảng này, nhiều đội văn nghệ, câu lạc bộ và lớp truyền dạy văn hóa dân gian đã được hình thành, duy trì hoạt động hiệu quả, tạo môi trường để di sản được trao truyền bền vững. Nghệ nhân Hà Nhân Lại, tổ 17, phường Đức Xuân chia sẻ: “Vào dịp hè, tôi thường tham gia truyền dạy các làn điệu then và cách đánh đàn tính cho học sinh trên địa bàn phường. Ban đầu các em còn bỡ ngỡ, nhưng khi được hướng dẫn cụ thể, các em tiếp thu rất nhanh. Điều đáng mừng là các em không chỉ học để biểu diễn mà còn hiểu, trân trọng giá trị văn hóa của dân tộc mình. Đây là nền tảng để di sản được gìn giữ lâu dài.”

Các em học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Thị Minh Khai đồng diễn dân vũ múa quạt chầu Then trong giờ ra chơi giữa giờ

Thực tế cho thấy, việc xây dựng và nhân rộng các đội, câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, đặc biệt trong trường học, là hướng đi đúng và phù hợp trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tại các địa phương miền núi của tỉnh Thái Nguyên. Khi được tổ chức bài bản, có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, chính quyền, ngành văn hóa và cộng đồng, các mô hình này không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc dân tộc mà còn tạo nền tảng cho phát triển du lịch, xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững. Quan trọng hơn, từ những lời ca, điệu múa, tiếng đàn truyền thống vang lên trong sân trường hôm nay, một thế hệ trẻ đang lớn lên với niềm tự hào về cội nguồn, sẵn sàng trở thành những người tiếp lửa, gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong dòng chảy hiện đại.