Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc: Động lực nội sinh cho phát triển và quảng bá hình ảnh địa phương
Xã hội ngày càng phát triển thì văn hóa cũng ngày càng được quan tâm, không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững. Tại Thái Nguyên, nhiều mô hình và cách làm sáng tạo đang góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời tạo sinh kế, thúc đẩy du lịch và quảng bá hình ảnh địa phương. Từ những giá trị được gìn giữ và lan tỏa, văn hóa đang từng bước trở thành động lực nội sinh cho sự phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới.
Khơi dậy sức sống văn hóa dân tộc từ cơ sở
Thực tiễn cho thấy, khi văn hóa được “đánh thức” và tổ chức bài bản, giá trị truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Câu lạc bộ Văn hóa - Nghệ thuật “Đặc sắc Văn Lang”, xã Văn Lang là một minh chứng sinh động cho cách tiếp cận này.
Các thành viên của Câu lạc bộ Văn hóa - Nghệ thuật “Đặc sắc Văn Lang” luyện tập hát then, đánh đàn tính trong một buổi sinh hoạt chungĐược thành lập từ tháng 10/2025, đến nay Câu lạc bộ đã thu hút 46 thành viên tham gia. Dù quy mô còn khiêm tốn, nhưng con số này phản ánh rõ nhu cầu gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa trong Nhân dân, đặc biệt là sự chủ động tham gia của cộng đồng vào các hoạt động văn hóa truyền thống. Ngay từ khi ra mắt, Câu lạc bộ đã tổ chức nhiều hoạt động giàu bản sắc như liên hoan ẩm thực, giao lưu văn hóa - văn nghệ, kết nối với các nghệ nhân hát then, đàn tính. Việc kiện toàn tổ chức thông qua Đại hội nhiệm kỳ 2025 - 2030 với Ban Chấp hành gồm 9 thành viên, đồng thời phân công hoạt động theo các tổ chuyên môn như: Nội dung - truyền thông, hát then, múa, sưu tầm - sáng tác, ẩm thực… đã giúp Câu lạc bộ vận hành bài bản, có định hướng rõ ràng.
Ông Đinh Như Phụng, thôn Nà Dường, thành viên Câu lạc bộ chia sẻ: “Trước đây, nhiều làn điệu hát then, múa truyền thống ít được thực hành thường xuyên. Từ khi tham gia Câu lạc bộ, chúng tôi có điều kiện luyện tập, biểu diễn và truyền dạy cho lớp trẻ. Điều vui nhất là ngày càng có nhiều người quan tâm, tự hào hơn về văn hóa dân tộc mình.”
Không dừng lại ở sinh hoạt phong trào, Câu lạc bộ đã nhanh chóng trở thành hạt nhân văn hóa tại địa phương. Các chương trình biểu diễn, giao lưu, trải nghiệm ẩm thực, tái hiện nghi lễ truyền thống… thu hút đông đảo người dân tham gia, qua đó góp phần khơi dậy niềm tự hào, củng cố ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng. Đáng chú ý, việc tái hiện không gian văn hóa dân tộc Tày gắn với nghi lễ cưới hỏi, tổ chức trải nghiệm ẩm thực tại nhà sàn hay tham gia các hoạt động văn hóa tại địa phương không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn mà còn tạo hiệu ứng quảng bá rõ nét. Qua những hoạt động này, hình ảnh văn hóa địa phương từng bước được lan tỏa, đến gần hơn với du khách, đồng thời mở ra hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với bản sắc.
Các thành viên của Câu lạc bộ Văn hóa - Nghệ thuật “Đặc sắc Văn Lang” tham gia gói bánh "coóc mò" - món bánh truyền thống của dân tộc Tày trong một buổi sinh hoạt thường kỳĐồng chí Hoàng Thị Dung, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Văn Lang cho biết: Văn Lang sở hữu kho tàng văn hóa dân gian phong phú với nhiều loại hình đặc sắc như hát ru, lượn Cọi, hát lượn, múa Bát, múa Chầu then… cùng hệ thống lễ hội đa dạng. Đây là nguồn tài nguyên quý có thể khai thác để phát triển các sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương. Thực tế cho thấy, mô hình Câu lạc bộ Văn hóa - Nghệ thuật “Đặc sắc Văn Lang” đang đi theo hướng phù hợp khi kết hợp bảo tồn với khai thác, gìn giữ gắn với phát triển. Việc tái hiện không gian văn hóa, giới thiệu ẩm thực, dân ca, nghi lễ truyền thống… đang từng bước trở thành sản phẩm phục vụ du lịch. Qua đó, không chỉ nâng cao đời sống tinh thần mà còn mở ra cơ hội tạo sinh kế, tăng thu nhập cho người dân.
Phát huy tiềm năng, xây dựng thương hiệu văn hóa địa phương
Không chỉ riêng Văn Lang, toàn tỉnh Thái Nguyên đang sở hữu một “kho tài sản” văn hóa phong phú với hơn 550 di sản văn hóa phi vật thể, khoảng 336 lễ hội truyền thống cùng nhiều loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc như hát then - đàn tính của người Tày, múa Tắc xình của người Sán Chay, hát Soọng cô… Những giá trị này không chỉ phản ánh đời sống tinh thần đa dạng của các cộng đồng dân tộc mà còn là nguồn “nguyên liệu” quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa. Đặc biệt, trong bối cảnh không gian văn hóa được mở rộng với sự giao thoa của nhiều vùng, nhiều tộc người, Thái Nguyên có thêm điều kiện để hình thành các sản phẩm văn hóa độc đáo, mang bản sắc riêng.
Các nghệ nhân, diễn viên trình diễn điệu múa Tắc xình của dân tộc Sán Chay trong Chương trình nghệ thuật “Thái Nguyên - Âm vang miền di sản” tối 25/4/2026Nhằm biến tiềm năng thành lợi thế phát triển, Thái Nguyên đã xác định mục tiêu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GRDP; từng bước phát triển các ngành công nghiệp văn hóa phù hợp với tiềm năng, lợi thế của tỉnh như du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, thủ công mỹ nghệ… Đây là bước đi thể hiện rõ định hướng đưa văn hóa trở thành một trong những trụ cột của nền kinh tế.
Để đạt được mục tiêu này, tỉnh đang triển khai đồng bộ các giải pháp: Rà soát, đánh giá hệ thống di sản; xây dựng và thực hiện các chương trình bảo tồn, tu bổ, tôn tạo; gắn bảo tồn với phát triển du lịch bền vững; phát triển các sản phẩm văn hóa đặc trưng có khả năng cạnh tranh. Nguyên tắc xuyên suốt là đảm bảo hài hòa giữa bảo tồn và khai thác, giữa lợi ích của Nhà nước, cộng đồng và người dân. Đồng thời, việc ứng dụng khoa học - công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đang được chú trọng, từng bước số hóa di sản, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý và quảng bá.
Cùng với đó, tỉnh khuyến khích các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tham gia sáng tạo, sản xuất và kinh doanh sản phẩm văn hóa; tập trung đầu tư một số lĩnh vực, không gian văn hóa có lợi thế để tạo điểm nhấn và xây dựng thương hiệu. Các hoạt động quảng bá như Festival Trà Thái Nguyên, tổ chức lễ hội truyền thống, lồng ghép các hoạt động văn hóa truyền thống qua các sự kiện lớn, các chương trình Famtrip - Presstrip… cũng đang trở thành kênh hiệu quả để giới thiệu hình ảnh con người và văn hóa địa phương đến với du khách trong và ngoài nước.
Thực tiễn đã chứng minh, khi văn hóa được đặt đúng vị trí, vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực phát triển sẽ tạo ra sức bật mới cho địa phương. Bằng những bước đi bài bản, linh hoạt và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng cộng đồng, Thái Nguyên đang từng bước biến văn hóa thành động lực nội sinh quan trọng, không chỉ góp phần làm giàu đời sống tinh thần mà còn trở thành “chìa khóa” để nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng hình ảnh địa phương giàu bản sắc, thân thiện và hấp dẫn.