Tinh gọn đầu mối là yêu cầu đặt ra trong quá trình sắp xếp, nhưng với vùng cao, việc tổ chức lại trường học không thể chỉ tính bằng số trường giảm. Điều quan trọng hơn là bộ máy quản lý gọn hơn, trong khi học sinh vẫn được học gần nhà, giáo viên được bố trí phù hợp và chất lượng giáo dục không bị ảnh hưởng. Đó cũng là cách các địa phương trong tỉnh Thái Nguyên đang triển khai sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập trước thềm năm học 2026 - 2027.
Theo đề án sáp nhập, 03 trường mầm non (Quang Thuận, Đồng Thắng và Dương Phong) sẽ trở thành Trường Mầm non Bạch Thông, xã Bạch Thông (Ảnh: Trường Mầm non Quang Thuận)Ở những xã vùng cao, địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều thôn nằm cách xa trung tâm xã, sắp xếp trường học không đơn thuần là thay đổi tên trường hay tổ chức lại bộ máy quản lý. Điều phụ huynh quan tâm là sau sắp xếp, con em họ có được học tại điểm trường quen thuộc, giáo viên có ổn định và chất lượng dạy học có được nâng lên hay không. Vì vậy, trong phương án sắp xếp, Thái Nguyên xác định việc tổ chức lại các trường phải gắn với đặc điểm dân cư và điều kiện thực tế từng địa bàn; không xóa bỏ các điểm trường hiện có. Tinh thần xuyên suốt là ở đâu có học sinh, ở đó vẫn tổ chức dạy học, qua đó bảo đảm quyền học tập của học sinh, nhất là học sinh vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây cũng là yêu cầu được đặt ra trong quá trình thực hiện Nghị quyết số 180/NQ-CP ngày 6/7/2026 của Chính phủ về sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập. Tỉnh yêu cầu việc sắp xếp phải bảo đảm tổ chức bộ máy hoạt động ổn định, không ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh, đội ngũ nhà giáo và công tác chuẩn bị năm học mới.
Theo phương án của tỉnh, sau sắp xếp, Thái Nguyên dự kiến còn 426 cơ sở giáo dục công lập, giảm 503 cơ sở, tương ứng 54,14% so với hiện nay. Quy mô sắp xếp là rất lớn. Tuy nhiên, phía sau những con số này là yêu cầu tổ chức lại bộ máy theo hướng tinh gọn, giảm tầng nấc quản lý, sử dụng hiệu quả đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, cơ sở vật chất và ngân sách; đồng thời tạo điều kiện để nhà trường chủ động điều hành, phân bổ nguồn lực phù hợp hơn giữa các điểm trường.
Tại xã Bạch Thông, Trường Mầm non Quang Thuận là một trong những cơ sở giáo dục thực hiện sắp xếp trong năm học 2026 - 2027. Theo đề án sáp nhập, 03 trường mầm non (Quang Thuận, Đồng Thắng và Dương Phong) sẽ trở thành Trường Mầm non Bạch Thông. Sau sáp nhập có 01 trường chính, 02 phân hiệu, 04 điểm trường. Điều đáng chú ý là tất cả học sinh các trường cũ vẫn học tại điểm trường sau sáp nhập, không phải di chuyển về trung tâm xã.
Quang cảnh buổi họp phân công nhiệm vụ trước thềm năm học mới 2026 - 2027 của giáo viên Trường Mầm non Quang ThuậnCùng với việc giảm đầu mối, đội ngũ cán bộ quản lý tại các trường cũng đứng trước yêu cầu sắp xếp, bố trí lại vị trí việc làm. Tuy nhiên, thay đổi về chức danh quản lý không đồng nghĩa với giảm vai trò của người thầy. Mục tiêu đặt ra là sử dụng đội ngũ hiệu quả hơn, dành nguồn lực cho hoạt động chuyên môn và trực tiếp giảng dạy, nhất là tại những địa bàn còn thiếu giáo viên. Cô giáo Tống Kim Phụng, Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Quang Thuận chia sẻ: “Hiện địa phương đang xem xét, bố trí bộ máy nhân sự tại các trường học sau sắp xếp. Riêng khối mầm non, sẽ chỉ còn 1 hiệu trưởng và 3 phó hiệu trưởng. Bản thân tôi và một số đồng nghiệp sẵn sàng phục tùng sự phân công, điều động của tổ chức. Dù ở cương vị nào thì chúng tôi cũng luôn cố gắng hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao”.
Với phụ huynh vùng cao, điều dễ nhận thấy sau sắp xếp không phải là tên trường thay đổi, mà là việc con em họ vẫn đến lớp như trước. Tại xã Ba Bể, sau sáp nhập, số trường trên địa bàn giảm từ 08 xuống còn 03 trường, gồm 01 trường mầm non, 02 trường tiểu học và trung học cơ sở. Các trường được tổ chức lại theo hướng tinh gọn đầu mối nhưng vẫn duy trì các điểm trường hiện có để phù hợp với địa bàn dân cư. Cách làm này giúp hạn chế việc học sinh phải di chuyển xa, đồng thời tạo điều kiện để một bộ máy quản lý thống nhất điều hành, phân bổ nhân lực và cơ sở vật chất giữa các điểm trường. Chị Đàm Quỳnh Mai, thôn Nam Mẫu, phụ huynh học sinh Trường Tiểu học và THCS Nam Mẫu cho biết: Bản thân chị và nhiều phụ huynh đã được nhà trường, địa phương thông tin về chủ trương sáp nhập trường. Ban đầu cũng có những lo lắng, nhưng sau khi được tuyên truyền chị và nhiều phụ huynh yên tâm hơn vì việc học tập của con em cơ bản không có thay đổi. Mong muốn của phụ huynh là sau sắp xếp, cơ sở vật chất trường lớp tiếp tục được đầu tư, chất lượng dạy và học ngày càng nâng cao.
Học sinh tại những địa bàn vùng cao vẫn học tại các điểm trường sau sáp nhập (Ảnh: Điểm trường Khau Qua thuộc Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Nam Mẫu, xã Ba Bể)Sự yên tâm của phụ huynh cũng là một trong những thước đo để đánh giá hiệu quả của việc sắp xếp. Bởi nếu bộ máy được tinh gọn nhưng học sinh phải đi học xa hơn, giáo viên bị xáo trộn hoặc điều kiện dạy học tại các điểm trường không được bảo đảm thì mục tiêu nâng cao hiệu quả quản trị sẽ khó đạt được. Đồng chí Dương Quang Đạt, Phó Chủ tịch UBND xã Ba Bể cho biết: Cùng với việc kiện toàn tổ chức, địa phương tiếp tục rà soát quy mô học sinh từng điểm trường, điều kiện giao thông, khoảng cách từ nhà đến trường, cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và đặc thù dân cư để có phương án bố trí phù hợp.
Việc sắp xếp trường học ở Thái Nguyên không chỉ là giảm số lượng đầu mối mà quan trọng hơn là tái cấu trúc mạng lưới giáo dục phù hợp với quy mô dân số, phân bố dân cư và điều kiện thực tế từng địa bàn. Một trường có thể quản lý nhiều điểm trường, nhưng công tác quản lý, chuyên môn, kế hoạch giáo dục và sử dụng đội ngũ được tổ chức thống nhất. Mô hình này cũng tạo điều kiện để việc phân công, bố trí giáo viên giữa các điểm trường được thực hiện thống nhất, phù hợp với quy mô học sinh và nhu cầu dạy học. Qua đó, nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn, đồng thời tạo điều kiện để các trường chủ động trong tổ chức hoạt động giáo dục.
Thời gian đến ngày khai giảng năm học 2026 - 2027 không còn nhiều. Theo chỉ đạo của UBND tỉnh, việc sắp xếp đơn vị sự nghiệp giáo dục phải hoàn thành trước ngày 30/8/2026. Đây là khoảng thời gian ngắn để các địa phương vừa kiện toàn tổ chức, bố trí nhân sự, hoàn thiện hồ sơ, phân công nhiệm vụ, vừa chuẩn bị các điều kiện cho năm học mới. Đối với các địa bàn miền núi, quá trình này càng cần được tính toán kỹ, bởi việc tổ chức điểm trường, bố trí giáo viên, bảo đảm cơ sở vật chất, an toàn cho học sinh và các điều kiện dạy học có những đặc thù riêng.
Sau sắp xếp, hiệu quả của mỗi trường không chỉ được nhìn từ quy mô đầu mối mà cần được đánh giá bằng chất lượng quản trị, chất lượng giáo dục và khả năng bảo đảm quyền học tập của học sinh. Mục tiêu cuối cùng của việc sắp xếp không nằm ở con số 503 cơ sở được giảm đi, mà ở hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng giáo dục sau sắp xếp. Với Thái Nguyên, nhất là các địa bàn miền núi, đó là bài toán vừa tinh gọn bộ máy, vừa bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục.