Toàn tỉnh hiện có trên 516.738 ha rừng (Ảnh: Một góc rừng keo được người dân xã Thanh Thịnh tỉa thưa để phát triển rừng gỗ lớn)

Phát huy vai trò cộng đồng trong bảo vệ rừng

Toàn tỉnh hiện có 516.738,82 ha rừng, trong đó rừng tự nhiên là 329.917,30 ha, rừng trồng 186.821,52 ha. Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ tài nguyên rừng, thời gian qua, các địa phương và đơn vị chủ rừng đã tích cực triển khai chính sách giao khoán bảo vệ rừng cho cộng đồng dân cư, hộ gia đình. Đến nay, toàn tỉnh đã thực hiện khoán bảo vệ hơn 115.230 ha rừng; đồng thời hỗ trợ 145 cộng đồng dân cư vùng đệm các khu rừng đặc dụng theo Nghị định số 58/2024/NĐ-CP ngày 24/5/2024 của Chính phủ về một số chính sách đầu tư trong lâm nghiệp với tổng kinh phí trên 7,2 tỷ đồng.

Việc giao khoán giúp mở rộng lực lượng bảo vệ rừng ngay tại cơ sở, nhất là ở những địa bàn có diện tích rừng lớn, địa hình phức tạp, dân cư sinh sống phân tán. Người dân không chỉ tham gia tuần tra, kiểm tra rừng mà còn trực tiếp theo dõi diễn biến tại địa bàn, phát hiện và thông báo kịp thời cho lực lượng chức năng khi có dấu hiệu xâm hại tài nguyên hoặc nguy cơ cháy rừng.

Nhờ tăng cường các giải pháp quản lý, bảo vệ rừng, công tác lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh cơ bản được triển khai hiệu quả. Tỷ lệ che phủ rừng duy trì ở mức cao, đến năm 2026 đạt 61,70%; không để xảy ra các điểm nóng về phá rừng, khai thác lâm sản, khoáng sản trái phép quy mô lớn. Diện tích rừng được giao quản lý không xảy ra cháy rừng.

Ban Quản lý rừng ATK Định Hóa phối hợp tuần tra rừng

Tại Ban Quản lý rừng ATK Định Hóa, chính sách giao khoán bảo vệ rừng được triển khai với sự tham gia trực tiếp của cộng đồng dân cư và các hộ gia đình sinh sống trên địa bàn. Đơn vị hiện thực hiện giao khoán 1.637,47 ha rừng đặc dụng và rừng phòng hộ cho 8 cộng đồng và 59 hộ gia đình; trong đó 8 cộng đồng và 53 hộ là đồng bào dân tộc thiểu số. Bên cạnh đó, Ban đã hỗ trợ 30 cộng đồng thôn với tổng kinh phí giải ngân 1,5 tỷ đồng.

Theo ông Phạm Anh Tuấn, Quyền Giám đốc Ban Quản lý rừng ATK Định Hóa, việc giao khoán bảo vệ rừng giúp đơn vị phát huy vai trò của người dân sống gần rừng, bởi bà con là những người nắm rõ địa bàn, đường đi, ranh giới và tình hình thực tế tại khu vực được giao quản lý. Thông qua các hợp đồng nhận khoán, trách nhiệm của cộng đồng và từng hộ gia đình được xác định rõ hơn. Người dân chủ động tuần tra, kiểm tra, phát hiện và thông tin kịp thời cho lực lượng chức năng khi có nguy cơ xâm hại rừng hoặc cháy rừng. Đây cũng là cách để gắn quyền lợi với trách nhiệm, giúp công tác bảo vệ rừng được thực hiện thường xuyên, hiệu quả hơn.

Để bảo đảm chính sách phát huy hiệu quả, các ban quản lý rừng duy trì công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện hợp đồng nhận khoán thông qua lực lượng chuyên trách, viên chức phụ trách địa bàn. Đồng thời, phối hợp với chính quyền cấp xã, kiểm lâm và cộng đồng dân cư.

Từ thực tiễn triển khai có thể thấy, giao khoán bảo vệ rừng không đơn thuần là giải pháp huy động nhân lực mà còn tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia vào quá trình quản lý tài nguyên. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, cách làm này càng có ý nghĩa khi người dân vừa được tạo thêm nguồn thu nhập hợp pháp, vừa nâng cao nhận thức về giá trị của rừng đối với sản xuất và đời sống.

Hỗ trợ cộng đồng vùng đệm, tạo nền tảng giữ rừng bền vững

Bảo vệ rừng chỉ có thể đạt hiệu quả bền vững khi gắn với việc nâng cao đời sống của người dân sống dựa vào rừng. Bởi khi người dân có thêm việc làm, thu nhập ổn định và được hưởng lợi từ các chương trình hỗ trợ phù hợp thì áp lực khai thác tài nguyên trái phép sẽ từng bước được giảm bớt.

Chính vì vậy, các đơn vị quản lý rừng tại Thái Nguyên đã quan tâm triển khai những hình thức hỗ trợ thiết thực cho cộng đồng vùng đệm. Bên cạnh kinh phí giao khoán bảo vệ rừng, các hoạt động hỗ trợ còn hướng đến sản xuất, cung cấp cây giống, con giống, vật liệu xây dựng các công trình công cộng phục vụ nhu cầu chung của người dân...

Người dân xóm Na Hấu, xã Nghinh Tường được Ban Quản lý rừng và Bảo tồn thiên nhiên hỗ trợ đèn năng lượng mặt trời, tạo thuận lợi trong lao động, sản xuất

Ông Nguyễn Văn Tuyên, Giám đốc Ban Quản lý rừng và Bảo tồn thiên nhiên cho biết: “Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương và các lực lượng liên quan nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng; chú trọng kiểm tra, giám sát diện tích giao khoán và phát huy vai trò của cộng đồng dân cư. Cùng với đó, chúng tôi định hướng các hoạt động hỗ trợ sinh kế phù hợp với điều kiện từng khu vực, ưu tiên những mô hình có khả năng tạo thu nhập nhưng không ảnh hưởng đến hệ sinh thái rừng. Mục tiêu là để người dân vừa có thêm điều kiện phát triển kinh tế, vừa thấy rõ lợi ích và trách nhiệm của mình trong bảo vệ rừng”.

Tại các địa bàn vùng đệm, sự phối hợp của chính quyền cơ sở có vai trò quan trọng trong việc đưa chính sách hỗ trợ phát triển sinh kế gắn với bảo vệ rừng đến đúng đối tượng, lựa chọn hình thức hỗ trợ phù hợp và duy trì sự đồng thuận của người dân. Thông qua công tác tuyên truyền, vận động và phối hợp tổ chức thực hiện, chính quyền địa phương giúp cộng đồng hiểu rõ hơn quyền lợi, trách nhiệm khi tham gia nhận khoán bảo vệ rừng, đồng thời chủ động phản ánh những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Ông Đặng Văn Mạnh, trưởng xóm Tân Thịnh, xã Văn Lăng chia sẻ: “Được tham gia bảo vệ rừng, các hộ dân có thêm công việc và nguồn thu nhập, đồng thời hiểu rõ hơn trách nhiệm giữ gìn diện tích rừng ở địa phương. Những hỗ trợ về sản xuất, cây giống hoặc các mô hình sinh kế phù hợp sẽ giúp bà con có thêm điều kiện phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống. Chúng tôi mong muốn các chương trình tiếp tục được triển khai để người dân có thêm cơ hội tăng thu nhập, từ đó yên tâm gắn bó với rừng và cùng chính quyền bảo vệ rừng lâu dài”.

Theo kế hoạch, từ nay đến cuối năm 2026, Ban Quản lý rừng và Bảo tồn thiên nhiên dự kiến hỗ trợ 67 trong tổng số 95 cộng đồng vùng đệm tại các khu rừng được giao quản lý. Đây là một trong những hướng triển khai nhằm mở rộng đối tượng thụ hưởng, tăng khả năng tiếp cận chính sách và tạo thêm nguồn lực cho cộng đồng tham gia bảo vệ, phát triển rừng gắn với nâng cao đời sống.

Từ giao khoán bảo vệ rừng đến hỗ trợ phát triển sinh kế, Thái Nguyên đang từng bước triển khai cách làm lấy người dân làm trung tâm, gắn lợi ích kinh tế với trách nhiệm bảo tồn tài nguyên rừng. Khi được tham gia, được hưởng lợi chính đáng và có điều kiện cải thiện đời sống, người dân sẽ trở thành một lực lượng quan trọng trong bảo vệ rừng. Đây chính là nền tảng để duy trì diện tích rừng hiện có, bảo vệ môi trường sinh thái và góp phần thúc đẩy phát triển bền vững ở các địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.