Từ những vùng đồi chủ yếu trồng cây lâm nghiệp hoặc sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, đến nay nhiều địa phương của tỉnh Thái Nguyên đã hình thành vùng cây ăn quả tập trung, mang lại nguồn thu ổn định cho người dân. Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng về diện tích, sản lượng hay các mô hình sản xuất an toàn, còn không ít trăn trở về đầu ra, giá trị sản phẩm và tính bền vững trong liên kết tiêu thụ. Thực tế đó đặt ra yêu cầu không chỉ mở rộng diện tích cây ăn quả mà còn phải nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và tạo chuỗi liên kết chặt chẽ để nông sản địa phương có thể đứng vững trên thị trường.
Thay đổi tư duy từ trồng cây ăn quả theo hướng hữu cơ
Hiện nay, tổng diện tích cây ăn quả toàn tỉnh đạt trên 19,2 nghìn ha. Trong đó, có nhiều loại cây ăn quả chủ lực, đặc sản có giá trị kinh tế cao như: Na 1.094 ha, bưởi 2.038 ha, nhãn 1.746 ha, quýt 1.543 ha, cam 2.409 ha, hồng không hạt 965,3 ha... Đáng chú ý, gần 1.200 ha cây ăn quả chủ lực đã được chứng nhận VietGAP, từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Trồng bưởi theo tiêu chuẩn hữu cơ tại Hợp tác xã Cây ăn quả Hoàng NôngTại xã La Bằng, gia đình bà Phùng Thị Hưởng, thành viên Hợp tác xã Cây ăn quả Hoàng Nông là một trong những hộ mạnh dạn sản xuất cây ăn quả theo hướng hữu cơ. Với 1 ha trồng bưởi và cam canh đạt tiêu chuẩn hữu cơ, gia đình bà từng bước tạo dựng được sản phẩm có chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Để có được thành quả đó, gia đình bà Hưởng đã trải qua không ít khó khăn, bởi sản xuất nông nghiệp hữu cơ đòi hỏi quy trình nghiêm ngặt từ khâu chăm sóc, sử dụng phân bón đến phòng trừ sâu bệnh; chi phí đầu tư lớn, thời gian cải tạo đất kéo dài trong khi năng suất giai đoạn đầu chưa cao. Có thời điểm bà từng muốn bỏ cuộc nhưng với quyết tâm làm nông nghiệp sạch, gia đình bà vẫn kiên trì theo đuổi. Tuy nhiên, việc tiêu thụ sản phẩm đang là vấn đề nan giải của gia đình bà.
Bà Hưởng chia sẻ: "Làm nông nghiệp hữu cơ rất vất vả vì yêu cầu kỹ thuật cao, phải kiên trì và đầu tư nhiều công sức. Dù chất lượng sản phẩm ngày càng được nâng lên, song việc tiêu thụ hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào thương lái và biến động thị trường. Chúng tôi mong muốn sản phẩm có đầu ra ổn định hơn để người dân yên tâm sản xuất lâu dài. Nếu có doanh nghiệp liên kết bao tiêu thì bà con sẽ mạnh dạn mở rộng diện tích và nâng cao chất lượng sản phẩm hơn nữa".
Xã viên của Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Phú Thượng trồng và chăm sóc ổi theo hướng VietGAP
Tại xã Võ Nhai, cây ổi đang trở thành hướng phát triển kinh tế hiệu quả tại địa phương. Nhờ phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, dễ chăm sóc và cho thu hoạch quanh năm, cây ổi được Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Phú Thượng và nhiều hộ dân lựa chọn để nâng cao giá trị sản xuất trên diện tích đất nông nghiệp.
Ông Lành Văn Hữu, Giám đốc Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Phú Thượng cho biết: Tham gia Hợp tác xã, các hộ dân được hướng dẫn quy trình chăm sóc như sử dụng phân hữu cơ, cắt tỉa cành hợp lý, bao quả hạn chế sâu bệnh và giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Nhờ đó, quả ổi có mẫu mã đẹp, chất lượng đồng đều và được thị trường địa phương đón nhận. Tuy nhiên, phần lớn ổi của Hợp tác xã vẫn chỉ tiêu thụ tại địa phương, chưa xây dựng được chuỗi liên kết bền vững nên giá cả thường xuyên biến động, giá trị kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng.
"Người dân chúng tôi mong muốn có thêm các doanh nghiệp liên kết tiêu thụ sản phẩm để đầu ra ổn định hơn. Bởi hiện nay, sản phẩm của Hợp tác xã chủ yếu vẫn bán cho thương lái hoặc tiêu thụ tại địa phương nên giá cả còn bấp bênh, nhiều thời điểm được mùa nhưng giá thấp" - Ông Hữu cho biết thêm.
Gỡ khó đầu ra để người dân yên tâm gắn bó với nông nghiệp
Theo định hướng đến năm 2030, Thái Nguyên phấn đấu nâng diện tích trồng na lên 1.200 ha, hồng không hạt đạt 1.100 ha; đồng thời duy trì diện tích cây ăn quả có múi hiện có, tập trung đầu tư thâm canh, sử dụng giống mới phù hợp với điều kiện sản xuất và nhu cầu thị trường.
Từ thực tế sản xuất cho thấy, người dân trên địa bàn tỉnh đang từng bước thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp. Từ mô hình nhỏ lẻ, manh mún, nhiều địa phương đã hình thành các vùng trồng cây ăn quả tập trung, nâng cao chất lượng và áp dụng các tiêu chuẩn an toàn trong sản xuất.
Tuy nhiên, để cây ăn quả thực sự trở thành ngành hàng chủ lực, việc phát triển vùng trồng cần gắn với quy hoạch dài hạn, lựa chọn giống phù hợp và đặc biệt là xây dựng các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Theo ngành Nông nghiệp, bên cạnh mở rộng diện tích, điều quan trọng là nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng diện tích sản xuất đạt tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ nhằm gia tăng giá trị cho nông sản địa phương.
Ông Nguyễn Tá, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, Thái Nguyên có nhiều tiềm năng phát triển cây ăn quả nhờ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp. Thời gian tới, ngành Nông nghiệp sẽ tiếp tục định hướng các địa phương phát triển vùng cây ăn quả tập trung, nâng cao chất lượng giống, mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn. Đồng thời, đẩy mạnh thực hiện liên kết sản xuất gắn với chế biến, tiêu thụ và tiếp thị các sản phẩm cây ăn quả đặc sản thông qua hợp đồng tiêu thụ với các tổ chức, cá nhân, công ty có nhà máy chế biến. Qua đó, từng bước hình thành các chuỗi sản xuất quả bền vững, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường, nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh cho sản phẩm cây ăn quả của tỉnh.
Có thể thấy, phát triển cây ăn quả đang mở ra hướng đi mới cho nhiều địa phương của Thái Nguyên trong quá trình tái cơ cấu ngành Nông nghiệp. Dù vẫn còn không ít khó khăn về thị trường tiêu thụ, xây dựng thương hiệu và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm, song với định hướng đúng đắn cùng sự đồng hành của ngành chuyên môn, cây ăn quả chủ lực được kỳ vọng sẽ tiếp tục trở thành động lực quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh. Qua đó, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân và hướng tới nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.