Tỉnh Thái Nguyên được thành lập trên cơ sở hợp nhất hai tỉnh Thái Nguyên (cũ) và Bắc Kạn (cũ) từ ngày 1/7/2025. Sau khi hợp nhất, tỉnh Thái Nguyên có 92 đơn vị hành chính cấp xã; với diện tích tự nhiên là 8.375,21 km2, quy mô dân số khoảng 1.799.489 người.
Quảng trường Võ Nguyên Giáp, phường Phan Đình Phùng
Tỉnh Thái Nguyên tiếp giáp với các tỉnh, thành phố: Cao Bằng, Tuyên Quang, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Lạng Sơn.
Theo Quy hoạch tỉnh Thái Nguyên thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, tỉnh Thái Nguyên được phân thành 03 vùng lãnh thổ kinh tế - xã hội gồm:
(1) Vùng 1 (vùng phía Bắc) có diện tích 4.521,23 km2, chiếm 53,98% diện tích tự nhiên toàn tỉnh, là vùng trọng điểm về bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học, an ninh nguồn nước và phát triển kinh tế xanh. Ưu tiên phát triển lâm nghiệp bền vững, du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng (hồ Ba Bể, các khu bảo tồn thiên nhiên), du lịch cộng đồng, du lịch mạo hiểm, kinh tế dưới tán rừng và dược liệu, nông nghiệp đặc sản.
(2) Vùng 2 (vùng giao thoa) có diện tích 1.964,39 km2, chiếm 23,46% diện tích tự nhiên toàn tỉnh, nằm giữa hai hành lang kinh tế Đông - Tây, Quốc lộ 3B và cao tốc Tuyên Quang - Thái Nguyên - Lạng Sơn, là vùng chuyển tiếp, giao thoa giữa vùng phía Bắc và phía Nam, với lợi thế có cao tốc Tuyên Quang - Thái Nguyên - Lạng Sơn chạy qua, tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến nông lâm sản, du lịch văn hóa - lịch sử và phát triển các đô thị vệ tinh hỗ trợ cho vùng động lực phía Nam.
(3) Vùng 3 (Vùng phía Nam) có diện tích 1.888,91 km2, chiếm 22,56% diện tích tự nhiên toàn tỉnh, tập trung các khu công nghiệp lớn, các đô thị trung tâm, trung tâm giáo dục, y tế và dịch vụ chất lượng cao. Vùng này chịu tác động lan tỏa trực tiếp từ Vùng Thủ đô Hà Nội và là động lực tăng trưởng chính, đóng góp phần lớn vào tăng trưởng kinh tế và thu ngân sách của tỉnh.
Một góc trung tâm phường Bắc Kạn
Tỉnh phân chia thành 05 hành lang kinh tế bao gồm:
- Hành lang kinh tế Bắc - Nam
(1) Hành lang Cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên - Bắc Kạn - Cao Bằng, kết hợp với Quốc lộ 3: Đây là trục xương sống huyết mạch, kết nối giao thương quốc tế và liên vùng.
Ngoài ra, còn có tuyến đường sắt Hà Nội - Thái Nguyên - Quan Triều - Núi Hồng; đường sắt đô thị kết nối trung tâm Thái Nguyên với tuyến đường sắt đô thị Hà Nội tại Sóc Sơn, thành phố Hà Nội.
(2) Hành lang kinh tế gắn với trục động lực sông Cầu: Phát triển chuỗi đô thị, dịch vụ và cảnh quan dọc theo dòng sông Cầu (kết nối từ Bắc Kạn xuống Thái Nguyên và các tỉnh hạ du).
- Hành lang kinh tế Đông - Tây
(3) Hành lang gắn với Quốc lộ 3B: Kết nối vùng phía Bắc (Chợ Đồn - Bắc Kạn - Na Rì) với Tuyên Quang và Lạng Sơn (đến cửa khẩu Nà Nưa), kết hợp Quốc lộ 280, tuyến đường Bắc Kạn - Hồ Ba Bể đi Na Hang, Tuyên Quang; phát triển du lịch, giao thương cửa khẩu.
(4) Hành lang Cao tốc Tuyên Quang - Thái Nguyên - Lạng Sơn, kết hợp với Quốc lộ 1B: Thúc đẩy liên kết vùng, kết nối cửa khẩu quốc tế Lạng Sơn với trung tâm công nghiệp Thái Nguyên và các tỉnh Đông Bắc, Tây Bắc; hình thành hành lang công nghiệp, khai thác, chế biến khoáng sản kết hợp logictics hướng cửa khẩu.
(5) Hành lang gắn với Đường Vành đai 5 và đường liên kết, kết nối các tỉnh Thái Nguyên - Bắc Ninh - Phú Thọ - Tuyên Quang: Kết nối các khu vực công nghiệp phía Nam của tỉnh với hệ thống giao thông vành đai của Thủ đô Hà Nội, đây là vành đai công nghiệp, đô thị, dịch vụ động lực phát triển của tỉnh.
Ngoài ra, còn có các trục, tuyến khác như: Quốc lộ 17 (Chùa Hang) - Quốc lộ 37 đi Bắc Ninh và Tuyên Quang; trục dọc D1 (Phú Thọ - Vành đai V - đường liên kết vùng ĐT.261B - Quốc lộ 3C) phát triển chuyên về du lịch như: Đông Tam Đảo, hồ núi Cốc, ATK Định Hóa, ATK Chợ Đồn, hồ Ba Bể.