Sinh ra ở miền quê Cao Minh giàu bản sắc, nơi những nếp nhà sàn nép mình bên triền núi và câu then, điệu lượn mùa Xuân còn ngân vang, cô gái Tày Phan Thị Tố Mười (SN 1997) đã chọn một con đường khởi nghiệp bằng nghề truyền thống. Từ hạt gạo quê nhà và bí quyết nhuộm màu tự nhiên của đồng bào, chị cùng các thành viên Hợp tác xã (HTX) Tố Mười đã tạo nên những sợi bún khô ngũ sắc rực rỡ.
Chị Phan Thị Tố Mười, Giám đốc HTX Tố Mười tự hào với sản phẩm bún ngũ sắc đậm bản sắc dân tộcTuổi thơ của Tố Mười gắn với hình ảnh theo mẹ làm bún, từ ngâm gạo, xay bột đến ép sợi, phơi nắng. Những công việc giản dị ấy nuôi dưỡng trong chị tình yêu với nghề truyền thống. Sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Bắc Kạn, thay vì tìm việc nơi đô thị, chị quyết định trở về quê, mong muốn nâng tầm sản phẩm quê hương.
Cuối năm 2020, được sự hỗ trợ của địa phương, Tố Mười cùng các hộ sản xuất trong thôn thành lập HTX Tố Mười với 7 thành viên. Với số vốn trên 1 tỷ đồng, HTX đã đầu tư xây dựng nhà xưởng, hệ thống máy móc hiện đại như máy xay công suất lớn, máy ép sợi, máy đóng gói... tạo nên quy trình sản xuất khép kín, bài bản.
Từng sợi bún được phơi nắng tự nhiên, tạo độ dai và hương vị đặc trưngNước ngâm gạo phải sạch để bún trắng; bột phải xay mịn, ngâm lọc đủ thời gian; khi đưa vào máy ép phải căn chuẩn độ chín để sợi bún đạt độ dai, trong và bóng. Nguyên liệu chính là gạo Bao thai do bà con dân tộc Tày xã Cao Minh trồng, nhờ vậy bún có hương thơm đặc trưng và vị ngọt tự nhiên.
Thách thức lớn nhất là tạo màu tự nhiên cho bún. “Có thời điểm tôi phải bỏ đi nhiều mẻ bún vì màu lên không đạt. Bún ngũ sắc khi nấu lên không chỉ cần đẹp mà vẫn phải giữ được độ dai như bún truyền thống”, chị Tố Mười chia sẻ.
Sản phẩm của HTX Tố Mười được đóng gói chuyên nghiệp, nhãn mác rõ ràngĐể tạo nên năm sắc màu hài hòa, chị sử dụng hoàn toàn nguyên liệu tự nhiên, bí đỏ cho sắc vàng, gấc cho màu cam, hoa đậu biếc tạo xanh tím, rau chùm ngây cho màu xanh lá, lá cẩm tím, lá cẩm đỏ hay củ dền tạo sắc đỏ tím đặc trưng, gạo lứt cho màu nâu nhạt. Từng loại rau, củ phải căn chỉnh liều lượng, thời gian nhuộm chuẩn xác để màu tươi mà không ảnh hưởng đến chất lượng sợi bún. Bên cạnh đó, nắng - yếu tố tưởng như đơn giản cũng góp phần quan trọng làm nên mẻ bún ngon.
Hiện HTX Tố Mười có các sản phẩm chủ lực như bún khô truyền thống, bún khô ngũ sắc, bún khô gạo lứt… được đóng gói chuyên nghiệp, có nhãn mác, tem truy xuất nguồn gốc, hướng dẫn sử dụng rõ ràng. Sản phẩm tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành phố với giá bán từ 35.000 - 50.000 đồng/kg. Năm 2025, HTX tiêu thụ khoảng 20 tấn sản phẩm. Bún ngũ sắc được thị trường đón nhận nhờ màu sắc bắt mắt, hương vị tự nhiên và độ dai đặc trưng. Sự chủ động kiểm soát chất lượng từ nguyên liệu đến thành phẩm giúp thương hiệu ngày càng được người tiêu dùng tin tưởng.
Chị Phan Thị Tố Mười tại Cuộc thi “Phụ nữ khởi nghiệp sáng tạo và chuyển đổi xanh”Trong thời đại số, chị Tố Mười tích cực quảng bá sản phẩm qua Facebook, Zalo; tham gia hội chợ, triển lãm để mở rộng thị trường; đồng thời nghiên cứu cải tiến bao bì, đăng ký thông số kỹ thuật nhằm nâng cao tính cạnh tranh. Năm 2024, HTX đạt giải Khuyến khích tại Cuộc thi “Phụ nữ khởi nghiệp sáng tạo và chuyển đổi xanh” do Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tổ chức, dấu mốc ghi nhận nỗ lực bền bỉ của nữ giám đốc trẻ.
Từ những sợi bún khô bình dị của quê hương, cô gái Tày ấy đã thổi vào đó sức sống mới, vừa giữ gìn nghề truyền thống, vừa góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Câu chuyện của Tố Mười không chỉ là hành trình khởi nghiệp thành công, mà còn là minh chứng cho khát vọng vươn lên từ chính bản sắc văn hóa quê nhà.