Toàn tỉnh có 5 chỉ dẫn địa lý, 5 nhãn hiệu chứng nhận và 34 nhãn hiệu tập thể chè

Tạo “lá chắn” pháp lý cho thương hiệu chè

Trải qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, cây chè đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống kinh tế, văn hóa của Thái Nguyên. Những vùng chè nổi tiếng như Tân Cương, La Bằng, Trại Cài, Khe Cốc, Đồng Phúc... không chỉ tạo nên những sản phẩm mang hương vị đặc trưng mà còn góp phần làm nên danh tiếng “Đệ nhất danh trà”.

Tuy nhiên, nếu danh tiếng không được xác lập và bảo vệ bằng các công cụ pháp lý sẽ khó chuyển hóa thành lợi thế bền vững. Cùng với sự mở rộng của thị trường, sản phẩm càng nổi tiếng càng đứng trước nguy cơ bị làm giả, làm nhái, pha trộn hoặc lợi dụng tên gọi để trục lợi.

Bởi vậy, bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với chè không đơn thuần là việc đăng ký một nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hay nhãn hiệu tập thể. Quan trọng hơn, đó là quá trình chuyển những giá trị được tạo dựng qua nhiều thế hệ thành tài sản được pháp luật bảo vệ; qua đó tạo cơ sở để giữ gìn danh tiếng, kiểm soát chất lượng và gia tăng giá trị sản phẩm.

Một trong những nương chè của Hợp tác xã (HTX) Chè Hảo Đạt, xã Tân Cương

Đến nay, Thái Nguyên đã hình thành hệ thống bảo hộ sở hữu trí tuệ khá toàn diện đối với sản phẩm chè, với 5 chỉ dẫn địa lý, 5 nhãn hiệu chứng nhận và 34 nhãn hiệu tập thể. Đáng chú ý, nhãn hiệu tập thể “Chè Thái Nguyên” đã được bảo hộ tại 6 quốc gia và vùng lãnh thổ gồm Mỹ, Trung Quốc, Nga, Đài Loan, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Đặc biệt, chỉ dẫn địa lý “Tân Cương” được Liên minh châu Âu công nhận bảo hộ theo Hiệp định EVFTA. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình khẳng định và bảo vệ thương hiệu chè Thái Nguyên trên thị trường quốc tế, nơi yêu cầu về nguồn gốc, chất lượng và quyền sở hữu trí tuệ ngày càng cao.

Việc chủ động bảo hộ thương hiệu tại các thị trường ngoài nước cũng là bước đi cần thiết để bảo vệ lợi thế cạnh tranh, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, hợp tác xã đưa sản phẩm chính danh tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao.

Từ bảo hộ thương hiệu đến nâng chất lượng sản phẩm

Thái Nguyên hiện có 22.268 ha chè, là địa phương có diện tích chè lớn nhất cả nước. Từ vùng nguyên liệu này, hệ sinh thái sản xuất, chế biến và kinh doanh trà ngày càng đa dạng, với 204 sản phẩm chè đạt OCOP từ 3 - 5 sao, trong đó có 6 sản phẩm 5 sao; 54 cơ sở sản xuất, kinh doanh chè được cấp xác nhận theo chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn.

Đằng sau mỗi chứng nhận, mỗi nhãn hiệu tập thể hay chỉ dẫn địa lý là những yêu cầu ngày càng cao đối với người sản xuất, phải duy trì chất lượng, kiểm soát quy trình và chịu trách nhiệm với sản phẩm mang thương hiệu của mình.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng và các đại biểu kiểm tra truy xuất nguồn gốc sản phẩm trà của HTX Chè Hảo Đạt tại Lễ công bố Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản tháng 7/2026

Tính đến tháng 9/2026, toàn tỉnh đang hướng dẫn, quản lý và giám sát 147 mã vùng trồng chè với diện tích trên 1.359 ha; trong đó có 122 mã vùng trồng phục vụ tiêu thụ nội địa và 25 mã vùng trồng đủ điều kiện xuất khẩu. Cùng với đó, trên 6.669 ha chè được cấp chứng nhận tiêu chuẩn GAP, hữu cơ, chiếm trên 30% tổng diện tích chè; trong đó có 6.483 ha VietGAP và 186,8 ha hữu cơ.

Những con số này cho thấy sản xuất chè đang chuyển dần từ dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang kết hợp giữa kinh nghiệm truyền thống với quy trình, tiêu chuẩn và công nghệ hiện đại. Từ chăm sóc, thu hái đến chế biến, đóng gói, mỗi công đoạn đều được kiểm soát chặt chẽ hơn nhằm tạo ra sản phẩm an toàn, đồng đều và có khả năng truy xuất nguồn gốc.

Đây cũng là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị cây chè. Thái Nguyên đặt mục tiêu năm 2026 nâng tổng giá trị sản xuất từ cây chè lên trên 16.800 tỷ đồng, tiếp tục khẳng định chè là một trong những cây trồng chủ lực, mang lại sinh kế và thu nhập ổn định cho người dân.

Người sản xuất phải là người giữ thương hiệu

Một thương hiệu chỉ có thể bền vững khi chính người tạo ra sản phẩm ý thức được giá trị và trách nhiệm của mình. Nhận thức rõ mỗi sản phẩm đưa ra thị trường đều mang theo uy tín của vùng chè Thái Nguyên, ngày càng nhiều HTX, hộ sản xuất chú trọng xây dựng thương hiệu ngay từ khâu sản xuất.

Không chỉ quan tâm đến chất lượng, người làm chè từng bước thay đổi phương thức quản lý, ghi chép và kiểm soát từng công đoạn, tạo sự minh bạch để người tiêu dùng có thêm căn cứ lựa chọn sản phẩm.

Bà Đào Thanh Hảo, Giám đốc HTX Chè Hảo Đạt cho biết, để giữ vững chất lượng và thương hiệu, HTX kiểm soát chặt chẽ toàn bộ quá trình sản xuất. Vùng nguyên liệu được canh tác theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt; các công đoạn từ chăm sóc, bón phân hữu cơ, làm cỏ, bấm ngọn đến thu hái đều thực hiện theo quy trình, bảo đảm chè được thu hái đúng độ và đưa vào chế biến bằng dây chuyền công nghệ khép kín.

Cùng với kiểm soát chất lượng, HTX từng bước số hóa quá trình sản xuất, cập nhật thông tin từ vùng nguyên liệu đến các công đoạn chế biến. Là một trong những đơn vị tham gia Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, HTX số hóa thông tin về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng và hành trình của sản phẩm. Nhờ đó, người tiêu dùng có thể tra cứu thông tin bằng nền tảng công nghệ số, biết sản phẩm được sản xuất từ đâu, theo quy trình nào trước khi đến tay mình.

Các khâu trong quy trình chế biến chè được các HTX chú trọng kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm chất lượng, an toàn và giữ gìn uy tín thương hiệu sản phẩm

Không riêng HTX Chè Hảo Đạt, nhiều HTX, hộ kinh doanh và doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh cũng ngày càng chú trọng quy trình sản xuất, bảo đảm các tiêu chuẩn và chất lượng đã được xác lập.

Với các cơ sở sản xuất, bảo hộ thương hiệu cũng đồng nghĩa với việc tự đặt ra yêu cầu phải giữ gìn thương hiệu. Khi tên tuổi đã được xác lập, mỗi sản phẩm không bảo đảm chất lượng đều có thể ảnh hưởng đến uy tín chung.

Ở góc độ đó, sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo vệ người sản xuất trước thị trường mà còn tạo ra trách nhiệm để người sản xuất tự giữ gìn giá trị mà mình đã gây dựng.

Niềm tin làm nên giá trị thương hiệu

Sau cùng, giá trị của một thương hiệu được khẳng định bằng sự lựa chọn và niềm tin của người tiêu dùng. Với sản phẩm trà, bên cạnh hương vị và chất lượng, người mua ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, uy tín của cơ sở sản xuất và những thông tin có thể kiểm chứng. Đặc biệt, khi trà không chỉ được sử dụng hằng ngày mà còn trở thành sản phẩm quà biếu, tặng, thương hiệu của vùng chè và sự minh bạch về sản phẩm càng trở nên quan trọng.

Các sản phẩm trà của HTX Hương Vân Trà được đầu tư về chất lượng, mẫu mã và thương hiệu, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm chè Thái Nguyên trên thị trường

Chị Nguyễn Hồng Ngọc, phường Phan Đình Phùng, thường xuyên mua trà để sử dụng và làm quà biếu. Chị cho rằng những sản phẩm có thương hiệu, nguồn gốc rõ ràng luôn tạo cảm giác tin cậy hơn khi lựa chọn. Theo chị, việc đầu tư bài bản cho thương hiệu và thông tin sản phẩm không chỉ thể hiện sự chuyên nghiệp của người sản xuất mà còn cho thấy sự trân trọng đối với người sử dụng.

Từ góc độ này, bảo hộ tài sản trí tuệ giúp người tiêu dùng nhận diện và lựa chọn đúng sản phẩm chính danh, đồng thời góp phần bảo vệ người sản xuất trước nguy cơ hàng giả, hàng nhái. Khi niềm tin được củng cố, thương hiệu có thêm giá trị; người sản xuất cũng có thêm động lực đầu tư cho chất lượng, quy trình và công nghệ.

Chè Thái Nguyên đã có nền tảng được vun đắp qua nhiều thế hệ, đó là chất lượng, danh tiếng và bản sắc riêng của vùng đất. Bảo hộ tài sản trí tuệ là một bước quan trọng để những giá trị ấy được bảo vệ và chuyển hóa thành lợi thế trên thị trường.

Chặng đường phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm, từ mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, nâng cao chất lượng, kiểm soát việc sử dụng thương hiệu đến tăng cường bảo hộ tại các thị trường tiềm năng. Bảo vệ tốt tài sản trí tuệ cũng chính là bảo vệ thành quả lao động của người làm chè, giữ gìn danh tiếng của vùng đất và tạo thêm dư địa để “Đệ nhất danh trà” vươn xa, nâng cao vị thế và giá trị trên thị trường trong nước và quốc tế.