Từ những nông sản đặc hữu, các địa phương vùng cao Thái Nguyên đang từng bước khai thác hiệu quả lợi thế bản địa để phát triển sản phẩm OCOP. Thông qua chuẩn hóa quy trình sản xuất, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ, các sản phẩm này không chỉ nâng cao giá trị nông sản, tăng thu nhập cho người dân, mà còn góp phần gìn giữ tri thức bản địa, bảo tồn bản sắc văn hóa và thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển bền vững.
Đánh thức giá trị chè Shan Tuyết cổ
Giữa những dãy núi cao của xã Yên Bình, những cây chè Shan Tuyết cổ thụ hàng chục năm tuổi từ lâu đã gắn bó với đời sống của đồng bào địa phương. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, loại chè quý này chủ yếu được khai thác nhỏ lẻ, giá trị kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng.
Anh Ma Văn Thống, Giám đốc HTX Nông nghiệp Bản Mộc, xã Yên Bình (đội mũ nồi) giới thiệu với du khách đến tham quan về mô hình chè Shan Tuyết của HTX Nhận thấy giá trị đặc biệt của giống chè bản địa, HTX Nông nghiệp Bản Mộc đã lựa chọn phát triển sản phẩm OCOP từ chính nguồn tài nguyên sẵn có của quê hương. Hiện HTX quản lý khoảng 14 ha chè Shan Tuyết theo hướng hữu cơ; từ khâu chăm sóc đến thu hái đều được thực hiện nghiêm ngặt. Người dân được hướng dẫn sử dụng phân bón hữu cơ, không dùng thuốc bảo vệ thực vật hóa học; đồng thời cắt tỉa sau mỗi vụ thu hoạch để duy trì sức sống cho cây chè. Đặc biệt, búp chè được hái vào sáng sớm, thời điểm cho chất lượng tốt nhất.
Anh Ma Văn Thống, Giám đốc HTX Nông nghiệp Bản Mộc cho biết: “Chúng tôi xác định muốn phát triển bền vững thì phải giữ được giá trị nguyên bản của chè Shan Tuyết. Bên cạnh bảo tồn vùng nguyên liệu, HTX tập trung chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị cho sản phẩm”.
Một số sản phẩm trà của HTX Nông nghiệp Bản Mộc, xã Yên BìnhKhông chỉ dừng lại ở trà xanh truyền thống, HTX còn nghiên cứu và phát triển nhiều dòng sản phẩm mới. Trong đó, Hồng trà Shan Tuyết được chế biến bằng phương pháp lên men tự nhiên đang trở thành sản phẩm chủ lực. Với hương vị dịu nhẹ, dễ uống, sản phẩm phù hợp với nhiều đối tượng khách hàng và được sử dụng làm nguyên liệu pha chế đồ uống. Việc chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm đã góp phần nâng cao giá trị cây chè Shan Tuyết, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân địa phương.
Nâng tầm giá trị củ dong riềng
Nếu như chè Shan Tuyết là niềm tự hào của vùng núi cao Yên Bình thì củ dong riềng đỏ lại tạo nên thương hiệu cho các sản phẩm miến dong của xã Thượng Minh. Nhiều năm qua, miến dong Triệu Thị Tá và miến dong Yến Dương đã trở thành những thương hiệu quen thuộc với người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh. Đằng sau những sợi miến trong, dai là hành trình bền bỉ nâng tầm nông sản địa phương của người dân vùng cao.
Quy trình phơi miến tại cơ sở sản xuất miến dong Triệu Thị Tá, thôn Nà Viễn, xã Thượng Minh
Sinh ra và lớn lên tại quê hương có truyền thống làm miến, bà Triệu Thị Tá luôn trăn trở làm sao để đặc sản địa phương không chỉ phục vụ nhu cầu trong vùng mà còn trở thành hàng hóa có giá trị kinh tế cao. Từ phương thức sản xuất truyền thống kết hợp đầu tư máy móc hiện đại, cơ sở sản xuất của bà từng bước xây dựng được thương hiệu riêng trên thị trường. Nguyên liệu làm miến được chế biến từ 100% củ dong riềng đỏ trồng tại địa phương. Điều kiện khí hậu mát mẻ giúp củ dong tích lũy nhiều tinh bột, tạo nên những sợi miến có màu sắc tự nhiên, dẻo dai và vị ngọt đặc trưng. Đặc biệt, trong quá trình sản xuất, cơ sở không sử dụng phụ gia hay hóa chất bảo quản, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về thực phẩm an toàn. Nhờ đó, sản phẩm miến dong Triệu Thị Tá đã được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh.
Cơ sở sản xuất của miến dong Triệu Thị Tá tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 10 lao động tại địa phương
Hiện nay, cơ sở tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 10 lao động địa phương với thu nhập từ 7 - 9 triệu đồng/người/tháng, đồng thời tiêu thụ hàng trăm tấn củ dong riềng mỗi năm cho người dân trong vùng.
Bà Nông Thị Lan, hộ trồng dong riềng tại thôn Nà Giảo, xã Thượng Minh cho biết: Gia đình tôi gắn bó với cây dong riềng nhiều năm nay. Trước đây, có thời điểm đầu ra khó khăn nhưng từ khi các cơ sở sản xuất miến dong trên địa bàn xã có sản phẩm đạt OCOP thì dong riềng của gia đình và nhiều hộ trong thôn đã ổn định hơn. Nhờ đó, người dân yên tâm đầu tư chăm sóc, mở rộng diện tích.
Khơi dậy tiềm năng từ lợi thế bản địa
Theo đồng chí Lý Văn Trường, Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Minh, ngoài miến dong Triệu Thị Tá, địa phương hiện còn nhiều sản phẩm OCOP được phát triển từ nguồn nguyên liệu đặc trưng như bí thơm, gạo nếp Tài, trà bí thơm, trà Lê Hà, trà túi lọc xạ đen… Các sản phẩm OCOP đã góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, quảng bá hình ảnh địa phương và từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ. Tuy nhiên, quy mô sản xuất vẫn còn nhỏ lẻ, liên kết chuỗi giá trị chưa thật sự bền vững. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục hỗ trợ các chủ thể về vốn, chuyển đổi số và xúc tiến thương mại.
Các sản phẩm bản địa của HTX Yến Dương, xã Thượng Minh được trưng bày, giới thiệu tại Hội thảo khởi động Dự án Hỗ trợ kinh tế tuần hoàn xanh thông qua cải thiện chuỗi giá trị nông nghiệp ở miền Bắc Việt Nam - tỉnh Thái NguyênToàn tỉnh hiện có gần 600 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó hơn 120 sản phẩm đạt 4 sao và 13 sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia, xếp thứ 3 cả nước. Phần lớn các sản phẩm OCOP của Thái Nguyên được hình thành từ việc khai thác hiệu quả lợi thế và nguồn nguyên liệu bản địa. Ông Nguyễn Mỹ Hải, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên cho biết: Song song với phát triển số lượng, ngành luôn chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm OCOP, từng bước nâng hạng và gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục tăng cường công tác hậu kiểm, hướng dẫn các chủ thể thực hiện nghiêm quy trình sản xuất để duy trì và nâng cao giá trị sản phẩm.
Thực tiễn cho thấy, Chương trình OCOP không chỉ góp phần nâng cao giá trị nông sản, mà còn thúc đẩy người dân chuyển đổi tư duy sản xuất: Từ bán nguyên liệu thô sang chế biến sâu, từ sản xuất nhỏ lẻ sang chuẩn hóa quy trình, từ sản phẩm địa phương sang hàng hóa có thương hiệu và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Từ những đặc sản quen thuộc, nhiều sản phẩm đã được nâng cấp về chất lượng, mẫu mã, bao bì, truy xuất nguồn gốc, từng bước khẳng định vị thế trong và ngoài tỉnh.